Historia Diecezji Lubelsko-Chełmskiej.

16.02.2004 r. w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się kolejne spotkanie w ramach Wszechnicy Kultury Prawosławnej. Tym razem poświęcone było historii diecezji lubelsko-chełmskiej. Referat, napisany przez ordynariusza tejże diecezji - Arcybiskupa Abla, odczytał w imieniu nieobecnego hierarchy ks. Jan Łukaszuk - dziekan okręgu chełmskiego diecezji lubelsko-chełmskiej. Diecezja lubelsko-chełmska jest najstarsza na obecnych ziemiach Rzeczypospolitej. Początki chrześcijaństwa wschodniego na terenie późniejszej diecezji chełmskiej sięgają X wieku. Ks. Jan Łukaszuk szczegółowo omówił dzieje Cerkwi Prawosławnej na tamtych terenach od X w. do czasów obecnych. Szczególnie trudny był wiek XX. Jeszcze przed I wojną światową w diecezji chełmskiej istniały 282 parafie prawosławne i 5 monasterów, zaś w 1925 r. już tylko 57 parafii i 1 monaster. Zlikwidowano też sama diecezję. W okresie dwudziestolecia międzywojennego władze i społeczeństwo II Rzeczpospolitej bardzo nieprzychylnie odnosiły się do Cerkwi Prawosławnej. Największe prześladowania spotkały Cerkiew w 1938 roku, kiedy to zburzono ponad 150 świątyń prawosławnych. Diecezję reaktywowano w 1940 r. (pod nazwą chełmsko-podlaska). Jednak po II wojnie światowej prawosławnych wiernych tamtych terenów dotknęła kolejna tragedia - tzw. Akcja Wisła, czyli masowe wysiedlenia na Ukrainę radziecką oraz odzyskane przez Polskę ziemie północne i zachodnie. Diecezja została znowu zlikwidowana. Przełomowym momentem był rok 1989, kiedy po raz kolejny restytuowano prawosławną diecezję na tych terenach, tym razem pod nazwą lubelsko-chełmska. Na jej czele stanął biskup Abel (obecnie Arcybiskup), zaś nowym centrum diecezjalnym stało się miasto Lublin. Obecnie diecezja dzieli się na 4 dekanaty, posiada 31 parafii, Męski Dom Zakonny Św. Serafima z Sarowa w Kostomłotach, 48 świątyń oraz 270 cmentarzy. Cerkwie katedralne to: Przemienienia Pańskiego w Lublinie oraz Św. Jana Teologa w Chełmie. Na terenie diecezji aktywnie działa Bractwo Młodzieży Prawosławnej, Bractwa Cerkiewne, prowadzona jest działalność wydawnicza, powstają nowe świątynie i domy parafialne oraz różne placówki opieki społecznej (np. Dom Spokojnej Starości w Lublinie).

Całość wykładu nt. "Historia Diecezji Lubelsko-Chełmskiej" wyemitowana zostanie w Radiu Orthodoxia 18.02.2004 (środa). Radia Orthodoxia słuchać można codziennie w godzinach 16:00-18:00, na częstotliwości 102,7FM.

— Marta Sołowiej