Monaster pw. św. Katarzyny

W dniach 17 – 22 sierpnia br. w Polsce przebywać będą relikwie św. wielkiej męczennicy Katarzyny . Równocześnie przybędzie zwierzchnik Autonomicznej Cerkwi Prawosławnej Góry Synaj (patriarchat jerozolimski) – arcybiskup Damian. Pragniemy przybliżyć Czytelnikom dzieje monasteru pw. św. Katarzyny na Górze Synaj.

Początki monasteru

Najstarszym pisanym świadectwem dotyczącym życia monastycznego na Górze Synaj jest dziennik podróży napisany w j. łacińskim przez Egerię, która podróżowała m.in. na Świętą Górę. Kobieta opisywała miejsce, gdzie zgodnie z Księgą Wyjścia, prorok Mojżesz otrzymał od Boga tablice z Dziesięciorgiem Przykazań.

Pierwszą kaplicę – w miejscu Krzewu Gorejącego i spotkania Boga z Mojżeszem – ufundowała matka cesarza Konstantyna Wielkiego - cesarzowa Helena. Zasadniczą część kompleksu monasteru pw. św. Katarzyny zbudowano w latach 527 – 565. Jego fundatorem był cesarz bizantyjski Justynian I Wielki. Wówczas miejsce to otoczono wysokimi murami o charakterze obronnym.

„Drabina” św. Jana Klimaka

To właśnie w murach klasztornych swoją działalność prowadził św. Jan Klimak. Mnich stworzył swoje najsłynniejsze dzieło – „Drabinę do raju” (cs. Lestwica). W dziele ihumen monasteru św. Katarzyny przedstawił wskazówki, jak należy prowadzić życie duchowe.

W latach 80 VII w. siedziba diecezji Phanar została przeniesiona na Górę Synaj. Kilka lat później do diecezji włączono tereny diecezji Rathio. Od tego czasu każdy biskup synajski był przełożonym synajskiej wspólnoty monastycznej.

Miejsce spoczynku relikwii św. Katarzyny

Ok. 800 r. w monasterze spoczęły relikwie św. Katarzyny. Jeden z tradycyjnych przekazów mówi, iż ciało św. Katarzyny zostało w cudowny sposób przeniesione przez aniołów na Górę Synaj. Realia były nieco inne, gdyż świętość została przetransportowana przez mnichów z Aleksandrii – miejsca pierwotnego spoczynku ciała świętej męczennicy. Istniała obawa zbezczeszczenia relikwii przez Arabów.

W okresie podbojów przez Mahometa Półwyspu Arabskiego oraz Egiptu monaster udzielił politycznego schronienia jednej z córek przywódcy islamu – Fatimie. W podziękowaniu Mahomet udzielił braciom zapewnienia o ochronie monasteru przez wojsko arabskie. W trakcie pobytu Fatimy w granicach monasteru wzniesiono meczet. Pierwotnie meczet miał charakter pomnika, ale w końcu XIV w. był używany przez wyznawców islamu.

W okresie krucjat monaster stał się centrum pielgrzymkowym mieszkańców Europy. Z biegiem czasu Synaj znalazł się pod protekcją Egiptu, Palestyny, Syrii, Cypru, Krety oraz Konstantynopola.

Czas świetności

Szczyt rozwoju duchowego Synaju przypada na czternaste stulecie. Wówczas na terenie monasteru przebywało ok. 400 braci. W tym samym okresie na Synaju ścierały się wpływy patriarchów: aleksandryjskiego i jerozolimskiego. Ostatecznie podczas synodu tzw. czterech patriarchów w 1526 r. patriarcha aleksandryjski Joachim zrzekł się zwierzchnictwa nad Synajem, a w 1575 r. patriarcha konstantynopolitański nadał wspólnocie Świętej Góry Synaj status autonomii. Zostało to potwierdzone przez patriarchów jerozolimskich przebywających w tym samym czasie w stolicy Imperium Tureckiego.

Skarby duchowe

Obecnie na terenie kompleksu znajdują się doskonale zachowane ikony, bizantyjskie ikonostasy, mozaiki, freski, naczynia liturgiczne. Niektóre z ww. zabytków naukowcy datują na V – VI w. Zupełnym unikatem na skalę światową jest monasterska biblioteka. Są w niej przechowywane kodeksy i manuskrypty napisane w j. aramejskim, syryjskim, koptyjskim, hebrajskim, greckim i arabskim. Rękopisy są perełką literatury chrześcijańskiej. Historycy obliczają, że biblioteka synajska zawiera ok. 4 000 rękopisów.

Najsłynniejszym dziełem powstałym na Synaju jest tzw. Kodeks Synajski. Kodeks został stworzony w na polecenie Konstantyna Wielkiego. Był to powtórnie skopiowany tekst Septuaginty w j. greckim. Kodeks Synajski powstał między 330 a 350 r.

W 1859 r. Niemiec Konstantin von Tischendorf odkrył zapomniany wówczas Kodeks, a w 1932 r. manuskrypt wykupiło Muzeum Brytyjskie. Tam też Kodeks Synajski jest prezentowany po dzień dzisiejszy.

Czasy współczesne

Na przestrzeni lat w ramach kompleksu wybudowano ok. 20 świątyń. Główną świątynią jest cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego. Monaster posiada filie na terenie Kairu (Egipt), Libanu, Cypru, Grecji oraz Konstantynopola. W Kairze bracia prowadzą szkołę.

Obecnie terytorium Synaj tworzy Autonomiczną Cerkiew Prawosławną Świętej Góry Synaj. Autonomia wchodzi w skład patriarchatu jerozolimskiego. Zwierzchnik Cerkwi jest równocześnie przełożonym monasteru. Od 23 grudnia 1973 r. funkcję tę pełni arcybiskup Damian. Władyka Damian najczęściej przebywa w Kairze lub Raifie (Liban).

Na zdj.: Monaster pw. św. Katarzyny na Górze Synaj

Na podst.: http://orthodoxwiki.org/ Prawosławne Arcybiskupstwo Góry Synaj, rkps w posiadaniu autora.

— Stefan Dmitruk