Obchody 60. rocznicy oswobodzenia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau

Trwają obchody sześćdziesiątej rocznicy oswobodzenia obozu KL Auschwitz-Birkenau przez żołnierzy Armii Czerwonej. Dziś podczas głównych uroczystości również duchowni prawosławni będą modlić się za zmarłych przy Pomniku Pamięci Narodów w Birkenau.

Na dzień wyzwolenia obozu, 27 stycznia, zaplanowano główne uroczystości, w których udział zapowiedzieli m.in. prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski oraz prezydenci Austrii, Bułgarii, Chorwacji, Cypru, Czech, Estonii, Francji, Grecji, Irlandii, Łotwy, Niemiec, Rosji, Rumunii, Serbii i Czarnogóry, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Ukrainy, Węgier, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, premierzy Albanii, Armenii, Belgii, Norwegii, Portugalii, Włoch, król Belgii, książę Danii, książę Luksemburgu, następca tronu Norwegii, następczyni tronu Szwecji, książę Wielkiej Brytanii oraz przewodniczący Parlamentu Azerbejdżanu, przewodniczący Rady Republiki Białorusi, przewodniczący Prezydium Bośni i Hercegowiny, przewodniczący Parlamentu Finlandii, przewodniczący Senatu Hiszpanii, gubernator generalny Kanady, przewodniczący Senatu Kazachstanu, minister spaw zagranicznych Macedonii, przewodniczący Parlamentu Szwecji, wicepremier Turcji, przewodniczący Parlamentu i Komisji Unii Europejskiej, przedstawiciel Watykanu.

27 kwietnia 1940 roku, Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz założenia obozu, zaś 20 maja 1940 roku przewieziono pierwszych 30 więźniów, niemieckich kryminalistów osadzonych w Sachsenhausen. Za datę uruchomienia obozu uważa się 14 czerwca 1940 roku. Tego dnia do KL Auschwitz z więzienia w Tarnowie dotarł pierwszy transport 728 polskich więźniów politycznych. Kierownik obozu SS Obersturmfuehrer Karl Fritzsch powitał więźniów słowami: "Zdrowi i młodzi mają tu prawo żyć trzy miesiące. Wyjście stąd prowadzi przez komin". W sierpniu 1944 r. rozpoczęła się sukcesywna ewakuacja więźniów w głąb Rzeszy. Do połowy stycznia 1945 wywieziono ok. 65 tys. osób, niemal wszystkich Polaków, Rosjan i Czechów. Bezpośredni udział w operacji oświęcimskiej wzięła 100 Lwowska Dywizja Piechoty z 60 Armii I Frontu Ukraińskiego. W walkach o wyzwolenie Auschwitz, Birkenau, Monowitz oraz miasta Oświęcimia zginęło 231 żołnierzy radzieckich. W Auschwitz, Birkenau i Monowitz wyzwolenia doczekało łącznie około 7 tysięcy więźniów. Armia Czerwona wyzwoliła też około pół tysiąca więźniów w kilku podobozach.

Historyk z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau dr Franciszek Piper oblicza, że ogółem do obozu zostało przywiezionych co najmniej 1,3 miliona osób: około 1,1 miliona Żydów, 140-150 tysięcy Polaków, około 23 tysięcy Cyganów, około 15 tysięcy jeńców radzieckich oraz około 25 tysięcy osób innej narodowości, w tym m.in. ok. 6000 Białorusinów z rejonu Mińska i Witebska, 791 prawdopodobnie Serbów z Belgradu. Dr Franciszek Piper w toku badań określił, że kompleks Auschwitz pochłonął co najmniej 1,1 miliona ofiar: około 960 tysięcy Żydów, 70-75 tysięcy Polaków, 21 tysięcy Cyganów, 15 tysięcy jeńców radzieckich, 10-15 tysięcy więźniów innych narodowości. Podkreślił zarazem, że jest to liczba minimalna gdyż rzeczywista liczba ofiar może być wyższa. Aktualny stan badań nie wskazuje jednak, by przekroczyła 1,5 miliona osób.

Trudno jest ocenić ilu prawosławnych mogło zginąć w obozach koncentracyjnych podczas II wojny światowej, ponieważ brakuje udokumentowanych danych na ten temat. Jednym z ofiar obozu koncentracyjnego w Auschwitz był prawosławny duchowny – św. Grzegorz Peradze. Św. Grzegorz urodził się 13 września 1899 r. w Gruzji. Był wybitnym specjalistą w dziedzinie patrologii (nauce o Ojcach Kościoła). Na zaproszenie metropolity Dionizego w 1933 roku objął stanowisko profesora patrologii w Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie wykładał do wybuchu II wojny światowej. Był proboszczem pierwszej gruzińskiej parafii z Paryżu, służył również w katedrze metropolitalnej w Warszawie. Gdy wybuchła wojna jako obywatel Gruzji mógł opuścić Polskę, postanowił jednak zostać i aktywnie pomagał potrzebującym. 5 maja 1942 r. został aresztowany przez gestapo, przetrzymywany na Pawiaku, w połowie listopada przewieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. 6 grudnia 1942 r. poniósł męczeńską śmierć oddając swoje życie za drugiego człowieka. Prawosławny Kościół gruziński 19 września 1995 r. kanonizował go wyznaczając dzień pamięci na 6 grudnia. Przy katedrze św. Marii Magdaleny od 6 lat działa Bractwo, które za swojego patrona przyjęło św. Grzegorza.

Wśród informacji serwisów prasowych i internetowych na temat obchodów rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego w Auschwitz niestety nie pojawiła się sylwetka św. Grzegorza obok znanych dwóch innych świętych – Maksymiliana Kolbe i Edyty Stein. W obchodach nie wezmą udziału przedstawiciele Gruzji.

na podst. PAP zdjęcia: AFP

— Anna Żornaczuk