Pierwsza konferencja Akademii Supraskiej

Historycznej roli supraskiego monasteru Zwiastowania Bogarodzicy w rozwoju społeczności lokalnej i dziejach państwa poświęcona była międzynarodowa konferencja naukowa, która odbyła się w dniach 10 - 11 czerwca 2005 roku w Supraślu i Białymstoku. Spotkaniu, stanowiącemu pierwszy element obchodów pięćsetnej rocznicy nadania supraskiemu monasterowi tomosu przez patriarchę Konstantynopola Joachima w 1505 r., patronował JE metropolita Sawa.

Współorganizatorami konferencji, przy wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego, były: Prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska, Fundacja „Oikonomos” i Stowarzyszenie Bractwo świętych Cyryla i Metodego. Było to również pierwsze przedsięwzięcie organizowane w ramach powołanej niedawno do życia Akademii Supraskiej.

Wykład wprowadzający dla blisko stu osób zgromadzonych w mieszczącej się w budynkach monasteru sali refektarzowej Muzeum Podlaskiego w Supraślu, wygłosił zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego metropolita Sawa. Na otwarcie konferencji przybyli m.in.: biskup bielski Grzegorz, wicewojewoda podlaski Jerzy Półjanowicz, burmistrz miasta i gminy Supraśl Wiktor Grygiencz, przewodniczący rady miejskiej Supraśla Mikołaj Ignaciuk, rektor Uniwersytetu w Białymstoku prof. Marek Gębczyński, rektor - elekt Politechniki Białostockiej prof. Joanicjusz Nazarko, poseł Eugeniusz Czykwin, senator Sergiusz Plewa oraz podlaski wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Stankiewicz. Obowiązki gospodarza pełnili: biskup białostocki i gdański Jakub i ks. archimandryta Gabriel – przełożony monasteru supraskiego.

Konferencja zgromadziła wielu intelektualistów i naukowców z kraju i zagranicy, którzy w swych wystąpieniach skoncentrowali się na różnych aspektach znaczeniu monasteru supraskiego dla społeczności prawosławnej w Polsce dla regionu i kraju: teologicznym, historycznym, kulturowym, rękopiśmienniczym, muzykologicznym i prawnym. Autorami wystąpień byli m.in. profesorowie: Aleksander Naumow, ks. Marian Bendza, Nadieżda Morozowa, Anatolij Konotop, Zoja Jaroszewicz-Pieresławcew i Aleksander Grygorowicz.

Pierwszy dzień obrad zakończyła ożywiona dyskusja oraz koncert śpiewu cerkiewnego napiewów supraskich, prowadzony przez znawcę śpiewu cerkiewnego dra Włodzimierza Wołosiuka. Podczas koncertu wystąpiły dwa supraskie chóry: Chór Męskiego Monasteru Zwiastowania NMP pod kierownictwem ks. protodiakona Dymitra Tichoniuka oraz dziecięco – młodzieżowy, kierowany przez Mirosławę Tichoniuk, jak też Chór Pracowników Politechniki Białostockiej „Polifonia” pod kierownictwem Andrzeja Tokajuka.

Drugi dzień konferencji, która przeniosła się do Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, rozpoczął referat biskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba, poświęcony istocie i roli życia monastycznego w Prawosławiu. Obecny był również biskup hajnowski Miron. Wzbogacane audiowizualnie wystąpienia, ponownie wywołały interesującą, a momentami burzliwą dyskusję. Poprzedziło ją przyjęcie przez aklamację, deklaracji „duchownych i świeckich prawosławnych intelektualistów, od lat zajmujących się kulturą i duchowością Prawosławia na ziemiach Rzeczypospolitej”. W dokumencie tym poparli oni inicjatywę powołania Akademii Supraskiej i zadeklarowali swój udział w pracach statutowych, programowych, naukowych i badawczych. Miałyby one na celu nie tylko „uczynienie z Akademii Supraskiej instytucji, która pomoże w ostatecznej odbudowie Ławry”, ale również „godne nawiązanie do świetlanej przeszłości tego wybitnego ośrodka kultury i duchowości”. Konferencja pokazała dobitnie, że wciąż istnieje konieczność nie tylko prowadzenia badań naukowych i dyskusji na tematy związane z bogatym dziedzictwem Prawosławia na ziemiach polskich, ale i sukcesywne, cykliczne prezentowanie wyników tychże badań na spotkaniach tego typu. W aneksie do deklaracji, pod którą podpisali się uczestniczący w spotkaniu profesorowie, zawarto nawet propozycje dotyczące projektów badawczych Akademii Supraskiej, których rezultaty mogłyby posłużyć organizacji kolejnych konferencji: Biblii w życiu duchowym Prawosławia w Rzeczypospolitej, Ustawów w Kościele prawosławnym w Rzeczypospolitej oraz działalności bibliotek, skryptoriów i drukarni monasterów Rzeczypospolitej. Konferencja wykazała też, iż wiedza na powyższe tematy jest fragmentaryczna, a szerokie źródła na te tematy pozostają nieznane. Temu też celowi miałyby posłużyć postulowane podczas spotkania przedruki monumentalnych, klasycznych prac dotyczących Supraśla (np. autorstwa Dołmatowa i Pokryszkina).

Pierwszym materialnym efektem konferencji i pierwszą publikacją Akademii Supraskiej ma być wydany w postaci książkowej zbiór referatów zaprezentowanych podczas konferencji.

— Jarosław Charkiewicz