Uroczystości w Aleksandrowie Kujawskim

Już po raz dwudziesty w pierwszą sobotę czerwca w Aleksandrowie Kujawskim odbyły się uroczystości upamiętniające oficerów i żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy w 1920 r. walczyli razem z Polakami przeciwko bolszewikom, zaś po traktacie ryskim zostali internowani w obozach na terenie Polski. Jeden z takich obozów funkcjonował w latach 1920-1921 w Aleksandrowie Kujawskim. Pamiątką po nim jest cmentarz wojskowy z ukraińskim kurhanem, na którym pochowano 21 ukraińskich żołnierzy zmarłych w obozie.

Uroczystości rozpoczęła Święta Liturgia w kaplicy św. Aleksandra Newskiego w Aleksandrowie Kujawskim. Celebrował ją ks. Jarosław Dmitruk – proboszcz parafii św. Mikołaja w Bydgoszczy, w asyście ks. Mikołaja Hajduczeni – dziekana Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych, proboszcza parafii św. Mikołaja w Toruniu, ks. Mirosława Antosiuka – proboszcza parafii św. Mikołaja w Kaliszu i parafii św. Mikołaja we Włocławku, oraz ks. Mirosława Kuczyńskiego, wikariusza parafii św. Michała Archanioła w Ciechocinku. W czasie Liturgii ks. Mikołaj Hajduczenia zwrócił się do zebranych z krótkim słowem, w którym podkreślił, że ukraińscy żołnierze, których pamięć była modlitewnie wspominana, byli oddani nie tylko swojej ojczyźnie, ale i wierze prawosławnej. Walcząc z bolszewicką Rosją, bronili także swojej religii przed prześladowaniami. W uroczystościach brała udział delegacja Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Kozactwo Zaporoskie” na czele z jej hetmanem Dmytro Sahajdakiem. Śpiewał chór pod kierunkiem Michała Hajduczeni.

Druga część uroczystości odbyła się na Ukraińskim Cmentarzu Wojskowym. Orkiestra miejscowej straży pożarnej odegrała hymny Ukrainy i Polski. Następnie przed ukraińskim kurhanem została odprawiona modlitwa ekumeniczna (z udziałem duchowieństwa prawosławnego, rzymskokatolickiego, greckokatolickiego i protestanckiego) oraz panichida. Następnie głos zabrał burmistrz Aleksandrowa Kujawskiego Andrzej Cieśla, konsul generalny Ukrainy w Gdańsku Myron Jankiw oraz przedstawiciele polskiego parlamentu i organizacji „Kozactwo Zaporoskie”. Na uroczystości przybyli licznie żyjący na Pomorzu Ukraińcy, obecni byli również mieszkańcy Aleksandrowa Kujawskiego.

Obóz internowania w Aleksandrowie Kujawskim funkcjonował od jesieni 1920 r. do wiosny 1921 r. Przewinęło się przez niego ok. 3500 mieszkańców – ukraińskich oficerów, żołnierzy i członków ich rodzin. Za zgodą polskich władz obozu funkcjonowało w nim bogate życie kulturalne (kilkanaście wydawanych periodyków, teatr, chór) oraz religijne. Żołnierze byli wyznawcami prawosławia, utworzyli w obozie kaplicę Opieki Matki Bożej i bractwo pod tym samym wezwaniem.

Od 1921 r. Ukraińcom umożliwiono pozostanie w Polsce na stałe już bez przymusowego rozmieszczania w obozach. Kilkadziesiąt osób pozostało w Aleksandrowie Kujawskim, angażując się w życie miejscowej parafii św. Aleksandra Newskiego. Po II wojnie światowej społeczność ta uległa rozproszeniu, kurhan i cmentarz ukraiński popadły w zapomnienie. Dopiero w 1991 r. z inicjatywy historyka Emiliana Wiszki z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i płk. Szymona Smetany, z poparciem władz samorządowych, nekropolia została uporządkowana i odnowiona. Wtedy też zapoczątkowana została tradycja modlitewnych spotkań przy kurhanie w pierwszą sobotę czerwca.

— Małgorzata Kulbaczewska