Zesłanie Świętego Ducha w białostockim soborze

W tym roku 7 czerwca przypada niedziela Zesłania św. Ducha na apostołów (in. św. Trójcy lub Pięćdziesiątnicy). Uroczystościom w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku (całonocnemu czuwaniu, św. Liturgii i wieczerni) przewodniczył arcybiskup białostocki i gdański Jakub.

Święto Pięćdziesiątnicy (mające kilka różnych nazw) jest uroczyście obchodzone w Cerkwi w niedzielę, 7 tygodni po Zmartwychwstaniu. Historię święta znajdziemy w Dziejach Apostolskich (Dz. 2,1-11). Otóż po dziesięciu dniach od Wniebowstąpienia Jezusa, Jego uczniowie, jak zwykle, zebrali się na modlitwę o trzeciej godzinie dnia (9 rano). W tym momencie zstąpił na nich Duch Święty w postaci ognistych języków (uwidocznione jest to na ikonie święta). Łaska Trzeciej Osoby Trójcy Świętej dała uczniom Chrystusa moc głoszenia Ewangelii, a także umiejętność mówienia w wielu językach.

Podczas nabożeństw duchowni, tak jak w Niedzielę Palmową, ubierają zielone szaty, a cerkiew jest również przyozdabiana w zielone kwiaty i gałązki. Kolorystyka oraz potoczna nazwa święta - Zielone Świątki - przypominają o Świętym Duchu - Dawcy życia (trzeci dzień stworzenia świata mówi o wydaniu przez ziemię zielonych roślin i jest on symbolicznie odnoszony do Trzeciej Osoby Trójcy Świętej).

W sobotę wieczorem jest sprawowane całonocne czuwanie. Po raz pierwszy od Zmartwychwstania śpiewane są stichery: „Królu Niebieski” (cs. Caru Niebiesnyj) oraz „Widzieliśmy Światłość prawdziwą” (cs. Widiechom Swiet istinnyj).

W niedzielę, bezpośrednio po Boskiej Liturgii, celebrowana jest wieczernia, podczas której czyta się „modlitwy na zgięcie kolan” (cs. kolienopriekłoniennyje molitwy). Ułożył je św. Bazyli Wielki w IV w. Podczas tych modlitw, pierwszy raz od Paschy (dokł. od Wielkiego Piątku), staje się na kolana, świadcząc tym samym, że Duch Święty jest Bogiem, na równi z Bogiem Ojcem i Jego Synem.

W tekstach nabożeństw niedzieli św. Trójcy słyszymy słowa wychwalające Ducha Świętego, m.in.: Wszystko daje Duch Święty, toczy proroctwa, ustanawia kapłanów, mądrości nauczył nieuczonych, rybaków okazał teologami.

Od Pięćdziesiątnicy rozpoczyna się druga numeracja niedziel (pierwsza - od Paschy, trzecia - w Wielkim Poście). Ciekawostką jest także to, że kolejne tygodnie rozpoczynają się od poniedziałku (system nowotestamentowy), a nie od niedzieli, jak miało to miejsce w okresie od Paschy do Pięćdziesiątnicy (system starotestamentowy, według dni stworzenia świata). Sama niedziela Pięćdziesiątnicy jest wyłączona zarówno z pierwszego, jak i drugiego sposobu obliczeń (7. tydzień po Passze kończy się w sobotę przed Dniem św. Trójcy, a pierwszy tydzień po Pięćdziesiątnicy rozpoczyna się z Poniedziałku św. Ducha). Oznacza to, że Pięćdziesiątnica symbolizuje „ósmy dzień” - dzień Królestwa Bożego, który nadejdzie, gdy ten świat przeminie.

fot. Paweł Karczewski, Wiaczesław Perek

— Paweł Karczewski