O życiu prawosławnych mnichów w Kosowie

Wywiad z archimandrytą Piotrem, przełożonym monasteru św. św. Cudotwórców i Lekarzy Kosmy i Damiana w Zociste i archimandrytą Hermanem, przłożonym monasteru św.św. Archaniołów k. Prisztiny (stolica Kosowa i Metohii). Przełożeni kosowskich monasterów przybyli do Białegostoku na uroczystości związane z obchodami 20-lecia „Przeglądu Prawosławnego”.

Cerkiew.pl: XPICTOC BOCKPECE!
Archimandryta Piotr (a.P.:) i archimandryta Herman (a.H.:): BOICTINY BOCKPECE!
Cpl.: Proszę opowiedzieć, jak kształtowały się dzieje monasteru w Zociste?
a.P.: Monaster w Zociste znajduje się w Metohii. Słowo „Metohia” pochodzi z greckiego słowa „metoh” co oznacza „własność cerkiewną”. Nie wiadomo, kto założył monaster św. św. Kosmy i Damiana w Zociste. Wiemy, że jest to klasztor starszy od monasteru św.św. Archaniołów. Wiadomo, że monaster w Zociste powstał w XIV w. Z tego stulecia pochodzi „mniejsza cerkiew”, zaś „większa” z XIX w. Freski w „mniejszej świątyni” napisano w XVI stuleciu.

Od dawien dawna w monasterze znajdowały się relikwie św. św. Kosmy i Damiana, którym cześć oddawali prawosławni Serbowie, jak i kosowscy Albańczycy. Będąc w Zociste 10 lat temu zauważyłem, że codziennie co najmniej 2 rodziny albańskie przychodziły do monasteru i poskłaniały się relikwiom. Dzięki wierze ludu przy relikwiach dzieją się różne cuda – ludzie są uzdrawiani z epilepsji, ślepi zaczynają widzieć, zaś pary małżeńskie otrzymują dzieci. Po naszym powrocie do monasteru w Zociste w 2004 r. (w latach 1999 – 2004 mnisi byli wypędzeni z klasztoru, monaster został całkowicie zburzony przez Albańczyków – przyp. S.D.) zaobserwowaliśmy że na ruinach klasztoru płonęły świece stawiane przez miejscowych Albańczyków.

Dużą rolę w życiu monasteru odegrał obecny bp raszko - prizreński Artemiusz który jest odnowicielem życia mniszego w Kosowie. Został on wybrany na katedrę raszko - prizreńską w 1992 r. Skierował wtedy do Zociste mnichów – była to pierwsza decyzja nowowybranego władyki. W Zociste odnowiło się życie liturgiczne, które przerwało dopiero całkowite zniszczenie monasteru w 1999 r. Klasztor zaczęliśmy obudowywać dopiero rok temu.

Odbudowie zdecydowanie przeszkadzają Albańczycy, ale nie ludność lokalna, a ci, którzy osiedlili się niedawno. Albańczycy wpływają na decyzje KFOR. Już dwukrotnie odmówiono zgody na odbudowę budynków klasztornych, mimo że wśród lokalnej ludności albańskiej od wieków monaster w Zociste cieszy się wielkim poważaniem. W chwili obecnej sytuacja w Kosowie jest bardzo ciężka. Poruszanie się poza terenem murów klasztornych jest uzależnione od decyzji miejscowego dowództwa KFOR. Ciężko sobie wyobrazić, w jakiej jesteśmy sytuacji.

a.H: Z kolei w monasterze św. św. Archaniołów współcześnie mają miejsce cuda. Od 1998 r. na terenie monasteru znajduje się kaplica pod wezwaniem św. bpa Mikołaja (Vielimirovicia). Dzięki wstawiennictwu świętego, miałem możliwość obserwacji dwóch interesujących wydarzeń. W 1999 r., gdy wojska niemieckie stacjonowały w klasztorze, pewien niemiecki żołnierz – ateista wszedł do cerkwi. W kaplicy znajduje się ikona św. Mikołaja (Vielimirovicia). Człowiek, który widzi ikonę ma wrażenie, ze święty go obserwuje. Podane odczycie miał wspomniany żołnierz - ateista. Po tym wydarzeniu żołnierz uwierzył w Boga, udał się do mnichów, którzy wyjaśnili mu zasady prawosławia. Po zakończeniu misji powrócił do Niemiec i po dziś dzień pozostaje w kontakcie z monasterem.

Przed miesiącem człowiek będący narkomanem i alkoholikiem przybył do monasteru. Uczestniczył w długich monasterskich służbach. Miał jednak problem. Oprócz choroby alkoholowej i problemów narkotykami, których zaprzestał używać, cierpiał na ból pleców. Pewnego dnia w trakcie Liturgii celebrowanej w cerkwi św. Mikołaja (Vielimirovicia) poczuł, że ktoś trzymał go pod ręce. Wokół niego nikogo nie było. Zrozumiał wówczas, że ból pleców został wyleczony z pomocą św. Mikołaja (Vielimirovicia). Od tej pory człowiek nie narzekał ból pleców.

Cpl.: Jakie relikwie znajdują się na terenie Kosowa i Metohii?
a.P.: Relikwie św. św. Kosmy i Damiana zostały w 1999 r. przywiezione do monasteru w Sopocian. Razem z braćmi mamy nadzieję, że po odbudowaniu budynków klasztornych powrócą do Zociste. Wiem, że w Sopocian przy relikwiach świętych lekarzy dzieją się cuda.
H.: Na terenie kosowskich monasterów znajdują się liczne relikwie świętych. w monasterze Vysoki Deczan są relikwie św. króla serbskiego Stefana Deczańskiego, w monastrze Dević – św. Joanicjusza, w Gracanicy – św. Stefana Nowego, w historycznej siedzibie patriarchów serbskich – Pećce Patriarszej – są chronione różne relikwie świętych. Dość ciekawy przypadek świętości występuje w Sokolicy. Znajduje się tam cudotwórcza figura Bogurodzicy – jedyna znana w świecie prawosławnym. Pierwotnie figura Bogurodzicy znajdowała się w monasterze Bańska. Po zburzeniu monasteru przez Albańczyków rzeźbę przeniesiono do Sokolicy. Warto wspomnieć, że jeden z kosowskich monasterów przechowuje relikwie św. Jakuba Perskiego.

Cpl.: Jaką rolę pełnią media w kosowskim konflikcie?
a.H.: W chwili obecnej zrozumieliśmy czym są media. Wiemy, że w Europie konflikt w Kosowie jest przedstawiany nieobiektywnie. Przebywając zaledwie kilka dni w Polsce zauważyłem, że telewizja polska nie informuje o cierpieniach Cerkwi Prawosławnej i narodu serbskiego Kosowie. Cieszy mnie fakt, iż na spotkanie z nami przybyło tyle prawosławnej młodzieży. Twierdzę, bowiem, że młodzi ludzie mogą wiele zdziałać upowszechniając prawdę o ziemi kosowskiej. Razem z archim. Piotrem cieszymy się, ze mogliśmy uczestniczyć w tak interesującym spotkaniu.
Cpl.: Serdecznie dziękuję za rozmowę.
a.P. i a. H.: My również dziękujemy. XPICTOC BOCKPECE!
Cpl.: BOICTINY BOCKPECE!

— rozm. Stefan Dmitruk, tłum. Michał Czykwin