Ojciec sierot i opiekun wdów

Zadaniem sędziego przy wydawaniu wyroku lub osądzaniu, czy to w kontekście sądowym, czy w kontekście Księgi Sędziów, jest ustanowienie lub przywrócenie sprawiedliwości. Dlatego gdy Jahwe potępia przywództwo Izraela i Judy, głównym zarzutem jest to, że osądzali niesprawiedliwie [np. Iz 10,1]. Niesprawiedliwe osądzanie oznacza faworyzowanie, tworzenie przepisów, które są opresyjne i wyrządzają krzywdę, lub ignorowanie niesprawiedliwości zamiast jej naprawianie. Jahwe w Starym Testamencie stawia się w kontraście do tego rodzaju sędziów, ludzkich sędziów, z którymi ludzie mieli doświadczenie. Jahwe nie faworyzuje ludzi i nie przyjmuje łapówek [Pwt 10,17]. To z powodu tych Jego własnych cech oraz ich odpowiedzialności za zaprowadzenie Jego sprawiedliwości, sędziom Izraela zabrania się przyjmowania łapówek lub faworyzowania [Pwt 10,19].

Nie oznacza to jednak, że Pismo Święte przedstawia Jahwe jako bezstronnego. Bóg utożsamia się w Piśmie Świętym z niektórymi osobami i sprzeciwia się innym. Potępienie faworyzowania w Pismach Hebrajskich przybiera szczególną formę potępienia brania łapówek [Wj 18,21; 23,8; Pwt 27,25; 1 Sm 8,3; 2 Krn 19,7; Hi 6,22; 15,34; Ps 15,5; 26,10; Prz 15,27; 17,8. 23; Koh 7,7; Iz 1,23; 5,23; 33,15; Ez 22,12; Am 5,12; Mi 3,11; 7,3]. Wydaje się oczywiste, że to nie biedni i pozbawieni środków do życia oferują łapówki. Potępiany jest nie sędzia stający po stronie poszkodowanego w kontekście wymiaru sprawiedliwości. Potępia się sędziego, który staje po stronie bogatych i potężnych w celu osiągnięcia zysku, co potęguje niesprawiedliwość. To potępienie faworyzowania bogatych jest kontynuowane bezpośrednio w Kościele [Jk 2,1-9].

Ustanowienie sprawiedliwości lub przywrócenie sprawiedliwości po jej naruszeniu wymaga opowiedzenia się po jednej ze stron lub, być może bardziej odpowiednio, zajęcia się jej przyczyną. W szczególności wymaga zajęcia się ofiarą niesprawiedliwości. Wymaga przeciwstawienia się sprawcom tej niesprawiedliwości. Działanie podejmowane na tej podstawie będzie oczywiście działaniem na rzecz ofiar i działaniem przeciwko ciemiężycielom. Ta akcja przeciwko ciemiężcom zawsze będzie przez nich odbierana i jest określana w tekście Pisma Świętego jako kara za ich zbrodnie. Paradygmatycznymi członkami słabych i uciskanych w Piśmie Świętym, odzwierciedlającymi rzeczywistość na terenie starożytnego Bliskiego Wschodu, są sieroty i wdowy [Hi 22,9; Iz 10,2; Jr 49,11; Ez 22,25; Mk 12,40; Jk 1,27]. Jahwe jest „Ojcem sierot i opiekunem wdów” [Ps 68,5].

Bóg stojący po stronie bezsilnych przeciwko możnym nie jest pogwałceniem własnej bezstronności, ale jej konsekwencją. Oba teksty są cytowane jednym tchem: „Dla Jahwe twój Bóg jest Bogiem bogów i Panem panów. On jest Bogiem wielkim, potężnym i strasznym. On jest tym, który nie jest stronniczy i nie bierze łapówki. Sprawuje sprawiedliwość nad sierotą i wdową. Kocha nieznajomego, daje mu jedzenie i ubranie. Wy także miłujcie cudzoziemca, boście sami byli cudzoziemcami w ziemi egipskiej. Bójcie się Pana, Boga swego, Jemu się oddajcie, służcie Mu i na Jego imię przysięgajcie. On waszą chwałą, On waszym Bogiem, On dla was uczynił te rzeczy straszliwe, które widziały wasze oczy. W liczbie siedemdziesięciu osób zstąpili przodkowie wasi do Egiptu, a teraz Pan, Bóg wasz, uczynił was licznymi jak gwiazdy na niebie” [Pwt 10,17-19].

W Torze Jahwe nakazuje Izraelowi ustanowić i utrzymać sprawiedliwość w oparciu o Jego własną sprawiedliwość, tym samym uczestnicząc w Jego działaniu w stworzeniu. Wzmacnia to, wskazując na fakt, że sami byli odbiorcami tej samej łaski. Jahwe sprzymierzył się z Hebrajczykami, potomkami Abrahama, kiedy byli bezsilnymi i niewolnikami w obcej ziemi. Następnie dokonał straszliwej zemsty na Egipcie i jego bogach w imieniu rodzącego się Izraela, aby oddać mu sprawiedliwość.

Faraon powitał początkowo Mojżesza i Aarona z szyderstwem właśnie z tego powodu. Co go obchodziły groźby boga niewolników? Widać tu ostry kontrast z bogami narodów. Podstawą starożytnego rytuału była idea, że kult boskiej istoty czyni bardziej podobnym do tej istoty. I tak czczono bogów mocy, piękna, zwycięstwa w wojnie, seksualności, płodności, zdrowia, siły i szybkości. Nie było bogów słabości, ofiary, porażki, bezpłodności czy choroby. A przynajmniej, gdyby takie duchy istniały, żaden poganin nie starałby się ich czcić.

Jahwe, Bóg Izraela, nie jest jednak ucieleśnieniem jakiejś ludzkiej cnoty lub pragnienia, ani też nie jest oferentem jakiegoś konkretnego dobra lub cnoty w przeciwieństwie do innych. On jest Stwórcą i Sędzią całej ziemi. Sprawiedliwość lub prawość nie jest po prostu cechą osobistej doskonałości. Osąd jest boskim działaniem w stworzeniu, które nieustannie porusza i napędza wszystkie stworzone rzeczy do tworzenia, podtrzymywania i przywracania stworzonego porządku. Jest więc On mścicielem sieroty i wdowy, przeciwstawia się pysznym.

Nic więc dziwnego, że kiedy Bóg Izraela się wcielił, nie urodził się synem cesarza ani nawet w dynastii Heroda. Przyjmując na siebie naszą wspólną ludzką naturę, Chrystus nadal utożsamiał się ze słabymi, biednymi i uciśnionymi. Urodził się z młodej matki w okolicznościach, które uczyniły Go przedmiotem podejrzeń [J 8,41]. Urodził się w galilejskiej rodzinie chłopskiej mieszkającej w malutkiej wiosce. Św. Józef, jako robotnik, wykonywał to, co dziś byłoby uważane za pracę „złotej rączki”. Zgodnie z prawem On i Jego rodzina nie byli obywatelami rzymskimi, prawnie sklasyfikowani byli przez Rzym jako „non persona”. Swoje dorosłe życie spędził zasadniczo jako bezdomny i zależny od gościnności innych. Skończył życie fałszywie skazany, umierając najbardziej upokarzającą i męczącą śmiercią, jaką mógł wymyślić tyrański rząd.

Często zaniedbywanym akcentem w wyjaśnieniu zmartwychwstania Chrystusa przez autorów Nowego Testamentu jest usprawiedliwienie w sensie rehabilitacji [Rz 4,25]. Istnieją jednak dobre dowody na to, że był to główny temat w kaznodziejstwie apostolskim [np. Dz 2,36; 5,30-31]. W całym Piśmie Hebrajskim Bóg Izraela utożsamia się z bezsilnymi i ubogimi. W całym Piśmie Hebrajskim obiecuje im nie tylko uzdrowienie i odnowienie, ale także sprawiedliwość. Obiecuje, że nadejdzie dzień, w którym ponownie uporządkuje świat, usprawiedliwiając ich i podnosząc, podczas gdy ci, którzy ich uciskali, czerpali korzyści z ich nędzy i wyrządzili im krzywdę, zostaną poniżeni. Zmartwychwstanie Chrystusa jest początkiem spełnienia tej obietnicy.

o. Stephen De Young (tłum. Jakub Oniszczuk)

za: The Whole Counsel Blog

fotografia: Paweł Turczyński / cerkiew.pl /

— o. Stephen De Young (tłum. Jakub Oniszczuk)