Sergiusz Rachmaninow

Sergiusz Wasiliewicz Rachmaninow wywodzi się ze starego szlacheckiego rodu. Urodził się 20 marca 1873 r. w guberni Nowogrodzkiej w majątku Onieg. Przygoda Rachmaninowa z muzyką rozpoczęła się bardzo wcześnie, gdyż już w wieku 4 lat pobierał on lekcje muzyki u swojej matki. Do 9 roku życia jego muzycznym wykształceniem zajmowała się pianistka Ornatskaja. W 1882 r. mały Sergiusz udał się na naukę do konserwatorium w Petersburgu, gdzie pobierał lekcje m.in. u profesorów F.P. Demianskogo i Saketti. W 1885 r. przeniósł się do moskiewskiego konserwatorium, gdzie kontynuował naukę pod okiem N.S. Zwieriewa, A.I. Ziloti, S.I. Taniejewa i A.S. Arenskogo. W trakcie nauki skomponował szereg utworów, m.in. romans „W mołczanii noczi tajnoj”.

Rachmaninow kończy konserwatorium moskiewskie w 1891 r. w klasie fortepianu oraz w 1892 r. w klasie kompozycji (ze złotym medalem). Jego pracą dyplomową była jednoaktowa opera „Aleko”, która miała swoją premierę w kwietniu 1893 r. w Teatrze Wielkim w Moskwie. Jako pianista, Rachmaninow zadebiutował jesienią 1892 r. na moskiewskiej wystawie elektrycznej w koncercie pod dyrekcją Gławacza, natomiast jako kompozytor – podczas jednego z koncertów symfonicznych sezonu 1892-93, kiedy to wykonane zostały tańce z jego opery „Aleko”. W tymże okresie powstał jego pierwszy koncert fortepianowy, dwa utwory na wiolonczelę orz pięć na fortepian. W 1893 r. powstało kilkanaście romansów, pierwsza suita na dwa fortepiany, dwa utwory na skrzypce, fantazja na orkiestrę oraz trio elegijne poświęcone P. Czajkowskiemu. W roku 1894 Rachmaninow stworzył kolejnych 11 utworów na fortepian (w tym 4 utwory na dwie ręce) i „Kaprys na tematy cygańskie” na orkiestrę.

We wrześniu 1897 r. Rachmaninow został dyrygentem teatru operowego w Moskwie, gdzie przebywał 2 sezony (tu rozpoczęła się jego przyjaźń z F. Szalapinem). Nie stworzył w tym czasie żadnych dzieł z powodu nadmiaru obowiązków, tylko pod koniec 1899 r. światło dzienne ujrzał jego romans „Los”. W 1901 r. powstała druga suita na dwa fortepiany, a także drugi koncert fortepianowy i sonata na fortepian i wiolonczelę.

W latach 1904–1906 Rachmaninow był dyrygentem Teatru Wielkiego. Spełniał się w tym czasie również jako pianista i koncertował od 1900 w wielu krajach Europy i Ameryki. W latach 1909–1917 był też członkiem kilku rosyjskich towarzystw muzycznych.

W tym czasie powstaje jego poemat symfoniczny „Wyspa umarłych” (1902), opery „Skąpy rycerz” i „Francesca da Rimini” (1904), dwie symfonie (1907), kantata „Wiosna” (1908), trzeci koncert fortepianowy (1909), „Wsienoszcznoje bdienije” (1915), dwie sonaty, 23 preludia, 17 etiud.

W grudniu 1917 r. wyjeżdża do Skandynawii, a w 1918 przenosi się do USA. W latach 1918-1943 zajmuje się głównie działalnością koncertową (na terenach USA i Europy). Jego dzieła z tego okresu to czwarty koncert fortepianowy (1926), „Rapsodia na temat Paganiniego” (1934), „Trzy rosyjskie pieśni” na fortepian (1926), „Wariacja na temat Corellego” (1931), trzecia symfonia (1936).

Rachmaninow to jeden z najwspanialszych muzyków przełomu XIX i XX w. Jego dzieła wyróżniają się emocjonalną pełnią, szczerością i otwartością przekazu. Był wierny najlepszym tradycjom muzyki klasycznej, przede wszystkim rosyjskiej. Rachmaninow był także szczerym piewcą rosyjskiej natury. Jego muzyka, charakteryzująca się niewyczerpaną melodyką i bogactwem polifonii, przeplatana była wpływami ludowymi i elementami znamiennogo raspiewa (jednej ze starocerkiewnych melodyk).

Rachmaninow zmarł 28 marca 1943 r. w Beverly Hills w Kalifornii.

— Rafał Kucharczyk