Wywiad z Eugeniuszem Procenko

Prezentujemy wywiad z Eugeniuszem Procenko - dyrektorem Chrześcijańskiej Fundacji Charytatywnej „Stary Świat” , przedstawicielem „Cerkiewno-społecznej Rady Koordynacyjnej do problemu uzależnień przy Patriarchacie Moskiewskim”, profesorem Wydziału Psychologicznego Prawosławnego Uniwersytetu im. św. Jana Teologa, członkiem Rosyjskiego Towarzystwa prawosławnych psychologow. Reprezentował on fundację na konferencji poświęconej pomocy uzależnionym od alkoholu zorganizowanej w dniach 6 i 10 lipca 2006 r. w Białymstoku.

Stefan Dmitruk: Jakie działania Patriarchat Moskiewski podejmuje w celu rozwiązywania problemów, które związane są z nadużywaniem alkoholu?

Eugeniusz Procenko: Niestety, nasza Cerkiew jeszcze nie prowadzi szczególnie rozwiętej dzialałności wobec tego problemu, chociaż niewątpliwie istnieje taka potrzeba. Z tego powodu Wydział Zewnętrznych Stosunków Kościelnych zlecił naszej fundacji podjęcie działań zmierzających do stworzenia programu, który będzie funkcjonował przy patriarchacie pod nazwą „Cerkiewno-społecznej Rady Koordynacyjnej do spraw Uzależnień”. Chociaż, jako specjaliści wiemy, że już od dawna parafie prawosławne podejmują szereg inicjatyw pomocy dla alkoholików. Szczególnie znani duchowni, którzy pracują na tym polu to ojcowie: Roman Syrkin, Igor Gagarin, Eugeniusz Gening, Sergiusz Gonczarow i wielu innych. Od lat samodzielnie pracują z alkoholikami i narkomanami, stosując różnie podejścia do tego problemu wykorzystując współczesne doświadczenia pracy z alkoholikami. Niestety, częściej można usłyszeć o nieprofesjonalnym leczeniu, a o bliżej nie określonych charyzmatykach prawosławnych, bardziej przypominających ultraprotestanckich zielonoświątkowców. Pracując w tej dziedzinie od prawie 20 lat, jestem piewien, że podejścia do problemu alkoholowego może być różne, ale efektywność zależy od tego by opierało się ono na zasadzie wspólnoty terapeutycznej. Taka wspólnota nawiązuje w swojej genezie do czasów wspólnot pierwszych chrześcijan. Ciekawe, że samo słowo „therapia” w języku greckim oznaczało służbę Bogu i człowiekowi, zaś „wspólnota terapeutyczna” oznacza „wspólną służbę” lub „wspólną ofiarę, pomoc”.

Czy istnieją specjalnie przygotowane osoby duchowne, które profesjonalnie zajmują się alkoholizmem?

Niestety, ale w Rosji jest za mało kapłanów, którzy znają się na problemie alkoholowym na szerszą skalę. Długo nie można było zdobyć odpowiedniej wiedzy, zwłaszcza o chrześcijańskim punkcie widzenia na człowieka i jego problemy. Dopiero w ostatnich latach rozpoczał sie szybszy rozwój psychologii chrześcijańskiej oraz chrześcijańskiego podejścia do rozwiązywania problemu uzależnień. W roku akademickim 2006/2007 będę prowadził wykłady skierowane do studentów w Moskiewskiej Akademii Teologicznej, wśród których są kapłani.

Reprezentuje Pan na konferencji Fundację „Stary Świat”. Czym zajmuje się wspomniana organizacja?

Fundacja istniej od 15 lat. Powstała z inicjatywy ludzi świeckich. Pierwotnie państwowe kliniki zajmowały się problemem alkoholowym, lecz brakowało chrześcijańskiej organizacji zajmującym się alkoholizmem. Zajmowano się głównie praktycznym podejściem do choroby alkoholowej. Brakowało zaś podejścia duchowo-psychologicznego. Tego typu rehabilitacja jest prowadzona w Fundacji „Stary Świat”. Celem organizacji jest pomoc alkoholikowi w wyjściu z nałogu przy jednoczesnym zrozumieniu biologicznych, fizjologicznych, a w szczególności duchowych mechanizmów choroby alkoholowej przez osobę uzależnioną. W większości do Fundacji zgłaszają się ludzie niewierzący, a zatem pośrednim celem jest też przeprowadzenie terapii w wyniku, której ludzie mogli powrócić do Boga i Cerkwi. 3 lata temu utworzono w ramach działań organizacji ośrodek dla osób uzależnionych od narkotyków. Wynikało to z zapotrzebowania osób zwracających się o pomoc.

W jaki sposób przebiega rehabilitacja alkoholików?

Alkoholikowi uświadamiamy, że alkoholizm jest chorobą nieuleczalną. Pierwszym zadaniem jest akceptacja przez chorego swej choroby, zrozumienie mechanizmów alkoholizmu. Dalej najważnejze jest, żeby człowiek zrozumiał własną bezsilność wobec tej choroby i zwrócił się o pomoc do innym ludzi. W rehabilitacji używamy programu 12 kroków, która jest jednym z chrześcijańskich, z pochodzenia, narzędzi leczenia. Są to trzy pierwsze kroki naszego programu rehabilitacyjnego. Na tym zakończony zostaje pierwszy etap rehabilitacji, który trwa około pół roku. Drugi etap, też trwający pół roku, to przejście do czwartego kroku - poznawania siebie podczas pomocy udzielanej innym osobom. Krok czwarty polega na zauważeniu własnych problemów. Problemów, które mogą być powiązane z przeżyciami z dzieciństwa. Potem rehabilitowana osoba przechodzi do piątego kroku – który człowiek wierzący może traktować, jako szczegółową spowiedź za całe życie. Wówczas niewierzący widzi w tym kroku psychologicznie bardzo ważnie opowiadanie sobie, Bogu i drugiemu człowekowi o tym, jak przebiegalo jego życie i jak on ocenia swoje czyny w tym życiu. Ostatni etap trzeci – tzw. przejściowy - umożliwia powrót do normalniego życia i samodzielne funkcjonowanie w życiu. Ten etap jest bezterminowy, z reguły trwa nie mniej niż 6 miesięcy. Cała terapia zamyka się w okresie 2 lat.

Gdzie jest realizowanym program rehabilitacyjny?

Program jest realizowany w przychodni przy siedzibie Fundacji w Moskwie i w ośrodku dla ludzi uzależnionych, który funkcjonuje na terenie jednej z parafii poza Moskwą. Nasza Fundacja jest organizacją pozarządową, dzałająca samodzielnie i niezalieżnie od stuktur oficjalnych. Przy tym podkreślę, że zawsze rozumieliśmy, iż działalność dotyczy problemów duchowych, ma ona przebiegać w ścisłej współpracy z Cerkwią. Będąc prawosławnymi, naturalnie, pragnieliśmy współpracy właśnie z Kościołem prawosławnym. Chociaż współpraca na początku rozwiała się z problemami teraz jestem bardzo zadowolony, że współpracujemy razem i w jednomyślności z wieloma księżmi i strukturami Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej.

Był Pan na konferencji poświęconej alkoholizmowi. Jakie są wrażenia i pierwsze spostrzeżenia po odbytej konferencji?

Naturalnie są one pozytywne. Jestem bardzo zadowolony, że mogę obserwować i uczestniczyć w powstaniu rozwijającego się prawosławnego systemu przeciwdziałania problemom uzależnień. Jest to dla mnie cenne doświadczenie. Pragnę podkreślić obecność na konferencji JE biskupa Jakuba, który wnosił do obrad swoje spostrzeżenia i wyrażał swoje zdanie w wielu omawianych kwestiach. Zwiększyło to powagę nastroju obecnych na konferencji kapłanów i ludzi świeckich. Chciałbym podkreślić konieczność opracowania znacznej części materialów i infomacji przedstawionej na konferencji przez specjalistów-psychologów z punktu widzienia chrześcijanina - to znaczy, wykorzystania w Cerkwi wiedzy, nabytej w psychologii świeckiej.

W jaki sposób, Pana zdaniem, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny może pomagać alkoholikom?

Myślę, że Kościół, jako instytucja duchowa, ma największą rolę w rozwiązaniu tego problemu. Oczywiście to wymaga od pasterzy głębszego jej rozumienia oraz ścisłej wpółpracy pomiędzy sobą. Koniecznie jest też poważne opracowanie systemu pomocy ludziom uzależnionym, który już od lat skutecznie buduje w Polsce Kościół rzymsko-katolicki. Moim zdaniem na szczególną uwagę zasługują doświadczenia posiadane przez Katolicki Ośrodek Apostolstwa Trzeźwości Zakonu Kapucynów Mniejszych w Zakroczmiu . Jestem pewien, że z ich pomocy, struktur czy schematów można wiele wykorzystać. Naturalnie można przenieść na grunt polski pewne schematy działania wypracowane w Rosji. Dodam, że Punkt Konsultacyjny „Nepsis” Prawosławnego Ośrodka Miłosierdzia „Eleos” może się stać początkiem wyżej wymienionych działań.

Dziękuję za rozmowę

Dziękuję.

Na zdj.:
Eugeniusz Procenko podczas wykładu na konferencji /zdj. Jarosław Charkiewicz/

— Stefan Dmitruk