Otcze, czy może mi ojciec wyjaśnić, jak przedstawia się z teologlicznego punktu widzenia świętowanie Nowego Roku 14(1)stycznia? Słyszałam że N. Rok w tym dniu to jakaś bzdura i wykorzystywanie przez prawosławnych katolickich zwyczajów.Co ojciec o tym myśli?

W tym miejscu trudno mówić o teologicznym puntcie widzenia, bardziej chyba chodzi o historyczną i zwyczajową tradycję. Wyznaczanie daty początku nowego roku nie ma jednolitej tradycji. Nawet wśród chrześcijan inna była tradycja na Zachodzie, inna na Wschodzie. W innych religiach są jeszcze inne tradycje.

W starożytności powszechnie stosowane były tzw. cykle chronologiczne. Jednym z takich cyklów były indykcje (cykle 15-to letnie) wprowadzone, w 312r., jako system pomagający w obliczaniu i pobieraniu podatków. Z tymi cyklami wiąże się nowy rok jako początek indyktu. Te ustalenia imperatorów stały się również podstawą do ustanowienia początku roku kościelnego.

W kalendarzu prawosławnym Nowy Rok kościelny przypada 1 września. Wiąże się z próbą wyliczenia rachuby lat od stworzenia świata. Za czasów cesarza Konstancjusza, w 353r., dokonano nowych obliczeń wielkanocnych, co również miało konsekwencje dla rachuby czasu. Ustalono wówczas, że rachubę lat należy prowadzić od początku stworzenia świata, którego datę na podstawie różnych skomplikowanych obliczeń wyznaczono na dzień 21 marca 5509 roku przed Chrystusem, była to tzw. "era protobizantyńska". Tę erę za czasów cesarza Justyniana zmodyfikowano i datę stworzenia świata wyznaczono na 1 września 5508 roku przed Chrystusem. Ta data ( 1 września) jako data nowego roku obowiązywała w Bizancjum, później również na Rusi (do 1699r.). I ta data weszła do kalendarza Kościoła wschodniego jako początek indyktu - Nowego Roku kościelnego. Teksty liturgiczne na ten dzień mówią o Bogu Stwórcy i "Władcy lat i okresów", wyrażają naszą modlitwę i prośbę o błogosławieństwo. W kondakionie 1 września czytamy:

"Na wysokościach mieszkający Chrystusie Królu, Twórco i Budowniczy wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych, Który dnie i noce, czasy i lata stworzyłeś, pobłogosław teraz cały rok, ustrzeż i zachowaj w pokoju miasto i ludzi Twoich, o pełen miłsierdzia".

1 stycznia jako początek nowego roku obchodzili starożytni Rzymianie od 46 roku przed Chrystusem, kiedy to cesarz Justynian wprowadził nowy kalendarz (wczesniej w Rzymie obchodzono nowy rok 1 marca). Od 1594r. data ta stała się obowiązująca najpierw we Francji, a później we wszystkich krajach zachodnich. W 1700 roku car Piotr I wprowadził również w Rosji tę datę jako początek Nowego Roku państwowego. Data ta nie ma nic wspólnego z teologią i kościelną rachubą czasu. W tym dniu Kościół prawosławny liturgicznie wspomina Obrzezanie Pańskie oraz czci osobę i dzieło św. Bazylego Wielkiego. Taka jest liturgiczna świadomość Kościoła.

Jednak my, jako chrześcijanie, żyjemy w określonej sytuacji. 1 stycznia jest Nowym Rokiem państwowym i nas jako obywateli obowiązuje również ta data i ten sposób wyliczania lat (kalendarz, podatki itp.). 1 stycznia z juliańskiej rachuby czasu, w kalendarzu gregoriańskim przypada 14 stycznia. Prawosławni w Polsce świętują w tym dniu Nowy Rok, i czynią to tylko zwyczajowo i nie jest to tzw. "prawosławny Nowy Rok" a jeśli już to juliański Nowy Rok, ponieważ w juliańskim kalendarzu w tym dniu przypada państwowy Nowy Rok.

— ks. Jerzy Tofiluk