Bp Sylwester (Czetwertyński) [zm. 1728 ]
Stefan Czetwertyński urodził się jako syn Wacława Czetwertyńskiego. Jego ojciec był podkomorzym łuckim, łowczym wołyńskim, starostą życzyńskim i daniczkowskim, chorążym żytomierskim. Pod wpływem swojego stryjecznego brata – metropolity kijowskiego Gedeona – Stefan Czetwertyński wstąpił do monasteru pw. Przemienienia Pańskiego w rodzinnej Starej Czetwertyni. W klasztorze przyjął postrzyżyny mnisze z imieniem Sylwester.
Dość szybko podniesiono go do godności ihumena, a następnie archimandryty. Za archimandrii Sylwestra w Czetwertyni walczono z wpływami unitów oraz otoczono opieką żeński monaster pw. Podniesienia Krzyża Świętego.
W 1705 r. archimandrytę Sylwestra wybrano na bp mścisławsko-orszańsko-mohylewskiego (tzw. białoruskiego). Władyka podlegał metropolicie kijowskiemu, którego siedziba znajdowała się na terenach ówczesnej Rosji. Rodziło to wiele komplikacji w zarządzaniu Cerkwią w Rzeczpospolitej. Z kolei diecezja białoruska było jedyną prawosławną strukturą na terenie XVIII-wiecznej rzeczpospolitej. W pierwszej kolejności bp białoruski rozwiązał spór o archimandrię słucką i podporządkował swojej jurysdykcji. Kolejne kroki bp Sylwestra zmierzały odbudowania zniszczonego przez wojska szwedzkie Mohylewa. Wraz z miastem rekonstruowano siedzibę biskupów – sobór pw. Przemienienia Pańskiego. Oprócz archimandrii słuckiej podporządkował swojej administracji – wyjmując spod władzy metropolity kijowskiego - wszystkie monastery na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego.
2 grudnia 1713 r. król August II Mocny przywilejem podporządkował jurysdykcji biskupowi białoruskiemu wszystkich prawosławnych z terenu Litwy i Korony. Pobyt na katedrze białoruskiej bp Sylwestra doprowadził do rozwoju wydawniczej działalności bractwa mohylańskiego – wydano m. in „Apologię” Dymitra Rosowskiego (późniejszego świętego) oraz „Akafisty i kanony”. W 1720 r. monarcha wydał przywilej potwierdzający legalność wyboru bp Sylwestra na katedrę mohylewską. Królewski dokument zagwarantował wolność wyznawcom prawosławia na terenie Rzeczpospolitej, nietykalność majątków monasterskich, potwierdził przywileje nadane bractwom cerkiewnych przez królów polskich. Wraz z ponownym potwierdzeniem królewskim z 1722 r. oba dokumenty były dużym sukcesem bp Sylwestra na drodze unormowania statusu prawnego Cerkwi Prawosławnej w Rzeczpospolitej w początku XVIII w.
Bp Sylwester zmarł nagle 14 lutego 1728 r. Całe swoje życie poświęcił walce o unormowanie prawne i zachowanie stanu posiadania Cerkwi w Koronie i Litwie.
Na podst.:
A. Mironowicz, Sylwester Czetwertyński, biskup białoruski, Białystok 2004.
Stefan Dmitruk
