700-lecie kosowskiego monasteru Banjska

Położony na północy Kosowa monaster Banjska pw. św. pierwszego męczennika archidiakona Stefana 15 sierpnia br. obchodził 700 lat od swego założenia przez serbskiego króla Stefana II Uroša Milutina, będącego przy tym jednym z wielu świętych wywodzących się z dynastii Nemanjiciów. W średniowieczu monaster ten był nazywany „carską ławrą” ze względu na jego monumentalny charakter – na jego terenie oprócz cerkwi znajdowały się trapeza (miejsce spożywania posiłków przez mnichów), liczne konaki (domy pielgrzyma), biblioteka i królewski pałacyk. Ponadto miał on status stauropigialnego (niezależnego od miejscowego biskupa, lecz przypadającego bezpośrednio jurysdykcji zwierzchnika Cerkwi lokalnej), i w tamtym czasie, po Studenici, Milešewie i Sopocianach, był czwartym monasterem pod względem ważności w Serbii. Niestety, w czasie tureckiej okupacji monaster zaczął podupadać. Relikwie jego założyciela zostały bezpowrotnie wywiezione do Bułgarii, znaczną część zbiorów w bibliotece strwonił pożar, zaś sam monaster był wielokrotnie atakowany przez muzułmanów, a w XIX wieku jego cerkiew została zamieniona na meczet, którym pozostała aż do I wojny światowej – dopiero potem monaster zwrócono Serbskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Jednakże pełne odrodzenie monasteru nastąpiło dopiero w 2004 roku, kiedy to postrzyżyny mnisze przyjęła to grupa młodych mężczyzn, i zaczęły tu przybywać liczne pielgrzymki kosowskich Serbów potrzebujących wsparcia w czasie prześladowań i ponownej islamskiej okupacji tych ziem.

Obchody 700-lecia monasteru rozpoczęły się w wieczór 14 sierpnia nabożeństwem całonocnego czuwania, po którym miał miejsce wernisaż wystawy obrazów artystycznej szkoły Sokolica oraz koncert bardzo znanych serbskich muzyków, w tym bizantyjskiego chóru Mojsije Petrović oraz grupy wokalnej Belo Platno.

Na sam dzień święta, 15 sierpnia, Boską Liturgię sprawowali biskup Teodozjusz będący ordynariuszem diecezji raszko-prizreńskiej obejmującej teren Kosowa i Metochii oraz przyległej Raszki (tur. Sandžak), metropolita Czarnogóry Amfilochiusz, biskup szumadijski Jan, biskup budimljańsko-nikszycki Joanicjusz, emerytowany biskup Hercegowiny Atanazy oraz 25 innych kapłanów serbskiej Cerkwi. Na uroczystościach obecni byli liczni przedstawiciele władz Serbii, w tym kilku ministrów.

W swoim kazaniu władyka Teodozjusz wyznał, że wielką radością jest móc świętować taki jubileusz, jednakże, jednocześnie się smucimy, ponieważ zarówno 1313, jak i 2013 rok, to trudne lata dla serbskiej Cerkwi, narodu i państwa, a tej słynnej świątyni daleko do dawnego piękna. W związku z tym, hierarcha wystosował specjalny apel, w którym wezwał wszystkich: Cerkiew, naród i państwo do rozpoczęcia generalnego remontu terenu monasteru, by przywrócić mu blask czasów średniowiecza, i dodał: tak jak 1313 rok był początkiem istnienia tego monasteru, tak niech 2013 rok będzie początkiem jego odnowy – odnawiając monaster Banjska, odnowimy też siebie.

Z okazji jubileuszu, i ze względu na duży trud włożony na rzecz rozwoju monasteru, jego igumenowi Danielowi nadano godność protosingla – to tytuł znany głównie w Cerkwiach lokalnych południowej Europy będący mniszym odpowiednikiem protoprezbitera, cs. protojereja.

Po Boskiej Liturgii i poświęceniu slavskiego kolača (specjalnego ciasta-chleba wypiekanego na święto patronalnej danej rodziny lub miejsca) przed monasterską cerkwią miał miejsce występ artystyczny pt. Banjsko Zlato.

Warto zaznaczyć, iż uroczystości przebiegły bez żadnych zakłóceń ze strony albańskich islamskich ekstremistów, aczkolwiek ten obszar Kosowa jest zamieszkiwany przez serbską większość.

Na podstawie: eparhija-prizren.com

— Dominika Kovačević