Definitywny koniec sporu o sobór w Nicei

10 kwietnia br. francuski Sąd Kasacyjny – najwyższa instancja we francuskim systemie sądowniczym – potwierdził, że sobór św. Mikołaja w Nicei, jego otoczenie i całe wyposażenie są własnością Federacji Rosyjskiej. Tym samym zakończony został trwający od siedmiu lat spór między tym państwem a działającym w Nicei prawosławnym rosyjskim stowarzyszeniem kulturalnym (Association Culturelle Orthodoxe Russe – ACOR), które opiekowało się świątynią przez niemal sto lat.

Sobór św. Mikołaja został wzniesiony na początku XX wieku (poświęcony w 1912) według projektu jednego z najbardziej cenionych architektów rosyjskich epoki – Michaiła Prieobrażenskiego – w stylu neoruskim. Inspiracją dla twórcy były szesnasto- i siedemnastowieczne cerkwie Moskwy i Jarosławia. Swoim patronatem budowę świątyni objęli car Mikołaj II i jego matka, carowa-wdowa Maria Fiodorowna, została ona zbudowana z funduszy państwowych. Cerkiew miała służyć zamożnym Rosjanom przybywającym do Nicei w miesiącach letnich. Jest to jedna z największych prawosławnych świątyń wzniesionych w stylu rosyjskim poza Rosją.

Znaczenie świątyni znacznie wzrosło po rewolucji październikowej, gdy we Francji znalazła się liczna diaspora rosyjskich białych emigrantów. Cerkwiami w Nicei (oprócz soboru w mieście znajdują się jeszcze dwie świątynie) opiekowało się rosyjskie stowarzyszenie kulturalne, które otrzymało prawo dzierżawy gruntów i budynków sakralnych przez 99 lat. Jurysdykcyjnie sobór podlegał Egzarchatowi Zachodnioeuropejskiemu Patriarchatu Moskiewskiego, którego zwierzchnik rezydował w Paryżu. W 1930 egzarcha Eulogiusz, z powodów politycznych, przeszedł do Patriarchatu Konstantynopolitańskiego razem ze wszystkimi podległymi sobie placówkami duszpasterskimi.

Po upadku ZSRR władze rosyjskie powiadomiły stowarzyszenie, że nie zamierzają przedłużyć umowy dzierżawy i będą domagały się zwrotu obiektów, które – jako wzniesione na koszt carskiej Rosji – są nadal własnością państwa rosyjskiego. Stowarzyszenie, które bardzo krytycznie odnosi się do współczesnych elit państwowych Rosji, odmówiło wydania obiektu po upłynięciu terminu dzierżawy. Sądy francuskie kolejnych instancji trzykrotnie przyznały rację państwu rosyjskiemu. Wyrok, jaki zapadł przed sądem kasacyjnym 10 kwietnia, jest ostatecznym werdyktem w sprawie.

Pozostając miejscem szczególnym dla rosyjskiej emigracji we Francji, sobór w Nicei jest także ogromną atrakcją turystyczną, odwiedzaną rocznie przez ponad 100 tys. gości. We Francji ma status zabytku. Równocześnie w ostatnich latach stan techniczny świątyni poważnie się pogorszył, a w 2011 r. sobór był nawet przez kilka miesięcy zamknięty.

Potwierdzenie praw własności państwa rosyjskiego do soboru pociągnęło za sobą przekazanie soboru diecezji chersoneskiej Patriarchatu Moskiewskiego. Parafia uznająca jurysdykcję patriarchy ekumenicznego zachowała mniejszą cerkiew św.św. Mikołaja i Aleksandry w Nicei.

ZA: LEPOINT.FR, INTERFAX-RELIGION.RU, CLIOETCALLIOPE.COM

— Małgorzata Kulbaczewska