Ekologicznie i duchowo na Atosie

Kolejny już obóz roboczy dla młodych mężczyzn z całego świata zakończył się w ubiegłym tygodniu na Świętej Górze Atos. Uczestnicy „Ecology and Spirituality Camp 2005” przez dziesięć dni żyli wspólnie z mnichami monasteru Konstamonitou, a na zakończenie zgodnie stwierdzili, że było to jedno z najbardziej niesamowitych przeżyć w ich życiu…

Tradycja wspólnego spędzania przełomu lipca i sierpnia w jednym z atoskich monasterów lub skitów sięga już 12 lat. Jej inicjatorem jest Dimitri Oikonomou, Australijczyk z pochodzenia, Anglik z wyboru, były przewodniczący SYNDESMOS’u Światowego Bractwa Młodzieży Prawosławnej, obecnie profesor bizantynistyki na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz aktywny działacz Stowarzyszenia Przyjaciół Świętej Góry Atos. Rokrocznie jest on atoskim przewodnikiem kilkunastu młodych mężczyzn, którzy oprócz wspólnej z mnichami modlitwy, pracy oraz odpoczynku, poznają tamtejszą tradycję, przyrodę i zabytki. W tym roku wydarzenie to po raz pierwszy nie znajdowało się w oficjalnym kalendarzu SYNDESMOSU, niemniej jednak organizacja udzielała wsparcia logistycznego uczestnikom obozu.

W tegorocznej edycji wyjazdu na Atos, uczestniczyła rekordowa liczba młodych mężczyzn – było ich aż 17. Znaleźli się wśród nich przedstawiciele Rosji (6), Rumunii (3), Serbii (2), Egiptu (2), Ugandy (1), USA, (1), Kanady (1) i Polski (1). W tym roku przyjął ich monaster Konstamonitou, ostatni w atoskiej hierarchii 20 monasterów. Jest to miejsce niezwykle skromne i proste. Monaster, położony malowniczo w zadrzewionej dolinie, jako jeden z nielicznych na Świętej Górze nie jest jeszcze w pełni zelektryfikowany. Prąd służy wyłącznie zasilaniu narzędzi pracy i jest włączany jedynie na kilka godzin dziennie. Do oświetlania pomieszczeń służą lampy oliwne, rolę prysznica odgrywa szlauch z zimną wodą, a w całym monasterze nie ma ani jednego lustra. Niezależnie od warunków pogodowych ponad 30 mnichów codziennie oddaje się pracom w ogrodzie, w lesie, w kuchni… Kilkadziesiąt lat temu, kiedy tamtejsza wspólnota znacznie się uszczupliła, monaster Philoteou przysłał tam kilku swoich mnichów w celu odrodzenia duchowego. Dzięki temu w miejscu tym olbrzymią rolę przywiązuje się modlitwie jezusowej, którą odmawiają na głos przede wszystkim nowicjusze.

Codzienne życie monasteru na św. Górze Atos przebiega według ściśle określonych reguł. Podstawowe to różnica w mierzeniu czasu (uzależniona od wschodów i zachodów słońca) oraz ściśle przestrzegany harmonogram zajęć. Dzień rozpoczyna się o godz. 4:00 w cerkwi (według czasu monasterskiego jest to 8:00). Służba (łącznie z Boską Liturgią) trwa ok. 3,5 godz. Prosto z cerkwi mnisi i pielgrzymi udają się do trapezerii na wspólny posiłek (bez mięsa, ścisłe przestrzeganie zasad postu na każdy dzień), który odbywa się w milczeniu, przy czytaniach z Żywotów Świętych. Po nim następują ok. 3 godziny odpoczynku, a następnie praca aż do wieczornego nabożeństwa. Około 19:00 wszyscy jedzą wspólnie drugi posiłek, po którym jest czas na modlitwę w celach, rozmowy z ojcami duchowymi, przykładanie się do relikwii świętych zgromadzonych w monasterze, spowiedź itp. Około godz. 21-22 monaster jest zamykany, nikt nie może do niego wejść, należy przestrzegać zasad bezwzględnej ciszy. W niedziele i święta harmonogram zajęć się nieco zmienia. Poranna służba w cerkwi wydłuża się do 5 godzin (w niektóre święta służy się nawet 14 godzin bez przerwy). Poza tym nie ma pracy, za to jest więcej czasu na modlitwę.

Praca w monasterze zorganizowana jest na zasadzie przydzielanych zadań (tzw. diakonii), które każdy wykonuje w określonym czasie. W tym roku uczestnicy obozu podzieleni zostali na dwie grupy. Jedna z nich zajmowała się wspólną pracą z mnichami, którzy gromadzili drewno niezbędne do ogrzewania pomieszczeń monasterskich – od ścinania i układania drzew na ciężarówce po cięcie, rąbanie i układanie szczap w specjalnie przygotowanych pomieszczeniach. Druga grupa pomagała mnichowi odpowiedzialnemu za prowadzenie ogrodu – pielili warzywa, zrywali warzywa i owoce potrzebne na przygotowanie posiłków itp. Prace te wykonywane były w czasie, gdy słońce stało wysoko, a temperatura wynosiła nawet 45 stopni Celsjusza. Jak twierdzą mnisi pozwala to lepszym stopniu kształtować ich wnętrze i wpływa pozytywnie na rozwój duchowy.

W dni świąteczne, kiedy w monasterach panuje czas wolny od pracy, uczestnicy obozu poznawali zakątki Świętej Góry. Wspólnie z mnichami Konstamonitu odwiedzili najbliższe monastery: Zografu i Dochiaru. Dalsze podróże, z racji tego, że grupa była duża, możliwe były po podzieleniu się na kilka mniejszych, kilkuosobowych. Jedna z nich odwiedziła monastery: Ksenofontos, Iviron, Karakalou, Philoteou, Kutlumusiou, Pantelejmona oraz skit Św. Andrzeja i Keries, stolicę Republiki Mnichów. Inna grupa odwiedziła nadbrzeżne monastyry, a wśród nich Esfigmenu, Chilandar, Pantokrator i Stawronikita. Część zatrzymała się na dłużej w malowniczym Simonopetras, inni zostali w Konstamonitou poznając jego okolice.

Święta Góra Atos to miejsce niesamowite. Republika Mnichów ze swoją konstytucją, stolicą, swoistym rządem, portami, siecią dróg i różnymi zwyczajami w poszczególnych monasterach, ciągle pozostaje centrum duchowym prawosławia. Prawosławne życie monastyczne toczy się tam nieprzerwanie od ponad tysiąca lat, mimo wielu bardziej i mniej trudnych okresów. Duchowość, historię Prawosławia, spokój i gościnność widać tam na każdym kroku. Na ten temat powstało już wiele książek i innych opracowań. Nic jednak nie zastąpi osobistych doświadczeń pobytu na Atosie…

Przydatne linki: Aktualności na temat przedsięwzięć SYNDESMOSU Więcej informacji na temat Świętej Góry Atos Strona Stowarzyszenia Przyjaciół Świętej Góry Atos

Foto: Mariusz Nikiciuk

— Mariusz Nikiciuk