Jaroslav Pelikan laureatem „amerykańskiego Nobla”

W czasie, kiedy w Sztokholmie rozdawane są nagrody Nobla, biblioteka Kongresu USA ogłasza laureata nagrody imienia Johna Kluge (w wysokości 1 mln $), której fundatorem jest amerykański magnat telekomunikacyjny John Kluge. Jest ona przyznawana „bez różnicy narodowości i języka za dokonania życia w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych, w których nie istnieje nagroda Nobla”. Nagroda ta jest z tego powodu popularnie określana mianem „amerykańskiego Nobla”. W tym roku otrzymał ją wybitny prawosławny teolog i historyk Jaroslav Pelikan, a wraz z nim francuski filozof chrześcijański Paul Ricouer.

W dniu 8 grudnia br. w trakcie uroczystości ogłoszenia nazwisk tegorocznych laureatów a jednocześnie wręczenia nagrody, bibliotekarz Kongresu James H. Billington wypowiedział następujące słowa: „Jaroslav Pelikan to historyk, który zajmuje się chrześcijańską tradycją od czasów starożytnego Bliskiego Wschodu, aż po chwilę obecną. Na początku swoich studiów zajmował się on nauczaniem Marcina Lutra, a następnie w polu jego zainteresowania znalazła się historia nauczania Kościoła postrzegana tak z perspektywy chrześcijańskiego Zachodu, jak i Wschodu[…]”.

Przez ponad 50 lat swojej pracy naukowej Jaroslav Pelikan stworzył kilkanaście dzieł, które w chwili obecnej należą do światowego kanonu lektur z zakresu historii Kościoła. Są nimi przede wszystkim monumentalne, pięciotomowe dzieło „Tradycja chrześcijańska, historia rozwoju doktryny” (wydawane w latach 1971 – 1989) oraz „Credo: historyczne i teologiczne wprowadzenie do symboli i wyznań wiary w tradycji chrześcijańskiej” (wyd. 1994).

Pelikan napisał również kilka popularnych książek z zakresu teologii i historii Kościoła, przeznaczonych dla „mniej wtajemniczonych”, na szczególną uwagę zasługuje pozycja „Jezus przez wieki” wydana w języku polskim przez wydawnictwo ZNAK w roku 1993. W tej – jedynej dostępnej w języku polskim pozycji – Jarosław Pelikan naświetlił wpływ, jaki Jezus wywarł nie tylko na kulturę, ale także na historię polityczną, społeczną i ekonomiczną od momentu pojawienia się na ziemi. W swojej książce (której polskie wydanie zostało już niestety wyczerpane) Pelikan w zaskakująco interesujący sposób udowodnił, że sposób przedstawiania Jezusa w konkretnej epoce jest jednym z zasadniczych kluczy do zrozumienia tejże epoki.

Warto podkreślić, że Jaroslav Pelikan zainteresował się teologią i historią Kościoła w rodzinnym domu, gdzie od najmłodszych lat wiele godzin spędzał na rozmowach z ojcem (pastorem luterańskim urodzonym na Słowacji). Następnie po ukończeniu studiów teologicznych na Uniwersytecie w Chicago podjął pracę naukową na Uniwersytecie w Yale, gdzie przez jedną kadencję piastował urząd dziekana.

Z całą pewnością Jaroslav Pelikan jest najwybitniejszym popularyzatorem chrześcijaństwa Wschodu wywodzącym się spoza prawosławnych kręgów. W roku 1998 postanowił on w końcu przyłączyć się do Kościoła prawosławnego. Wydarzenie to miało miejsce w cerkwi Trzech Świętych Hierarchów znajdującej się na terenie Prawosławnego Seminarium Świętego Włodzimierza w Crestwood (w stanie New York) w okolicy którego Pelikan zamieszkuje, i w którym okazjonalnie wykłada. Wkrótce potem, w liście otwartym skierowanym do Kościoła Ewangelicko - Luterańskiego w USA, którego przez wiele lat był członkiem napisał, że jego krok w postaci przejścia do pełnej jedności z Kościołem prawosławnym był "logiczną kulminacją rozwoju jego umysłu i ducha, którego doświadczał przez dziesiątki lat”. Jaroslav Pelikan porównał też siebie i swoją drogę do prawosławia do szlaku pilota, który krąży nad lotniskiem szukając właściwego miejsca lądowania.

Na podstawie: www.loc.gov www.svos.edu

Na zdjęciu: prof. Jaroslav Pelikan

— Szymon Krzyszczuk