Jerozolima - koniec konfliktu?

Przed dwoma dniami w siedzibie Patriarchatu Ekumenicznego w Stambule zakończyło się nadzwyczajne zgromadzenie zwierzchników lokalnych Kościołów prawosławnych. Bezpośrednim powodem zwołania tego zgromadzenia była chęć zażegnania konfliktu, który miał miejsce w patriarchacie jerozolimskim, o którym pisaliśmy już wcześniej w naszym serwisie. Ponieważ patriarcha Ireneusz I nie ustąpił z zajmowanego urzędu, postanowiono zakończyć ten konflikt w sposób nadzwyczajny.

W zgromadzeniu brało udział sześciu zwierzchników lokalnych Kościołów prawosławnych: Patriarcha Ekumeniczny: Bartłomiej I, patriarcha aleksandryjski Teodor I, pariarcha jerozolimski Ireneusz, arcybiskup Aten i całej Grecji Christodulos, metropolita warszawski i całej Polski Sawa oraz arcybiskup Tirany, Durres i całej Albanii Anastazy. Na spotkanie nie przybyły delegacje Kościołów: Serbii, Bułgarii oraz Czech i Słowacji. W imieniu pozostałych Kościołów w zgromadzeniu uczestniczyli biskupi, którzy nie stoją na ich czele, kapłani oraz pojedyńcze osoby świeckie. Patriarchat moskiewski reprezentował metropolita smoleński i kaliningradzki Cyryl, przewodniczący Departamentu Stosunków Zewnętrznych Patriarchatu Moskiewskiego. Zwierzchnicy lokalnych Kościołów mieli możliwość wymiany poglądów dotyczących opisywanego konfliktu, zapoznania się z listem skierowanym przez władze Autonomii Palestyńskiej oraz wysłuchania i rozmów z samym patriarchą Ireneuszem.

Większość Kościołów opowiedziała się za wykreśleniem imienia patriarchy Jerozolimskiego z dyptychów (spisów zwierzchników lokalnych Kościołów prawosławnych). Sprzeciwił się temu tylko prawosławny Kościół Gruzji, natomiast prawosławne Kościoły Antiochii i Polski wstrzymały się od głosu. W chwili obecnej patriarcha Ireneusz nie jest uznawany przez lokalne Kościoły prawosławne za zwierzchnika patriarchatu jerozolimskiego, czego zewnętrznym wyrazem jest zaprzestanie wymieniania jego imienia w trakcie liturgii sprawowanej przez zwierzchnika lokalnego Kościoła. Wcześniej posłuszeństwo patriarsze wypowiedzieli niemal wszyscy członkowie Bractwa Bożego Grobu – wspólnoty o strukturze monastycznej – w której skład wchodzą biskupi patriarchatu jerozolimskiego oraz przełożeni najstarszych monasterów dokonujący każdorazowo wyboru patriarchy. Powszechnie uznaje się zatem, że patriarcha Ireneusz przeszedł w stan spoczynku, chociaż wobec braku właściwie podjętej decyzji synodu patriarchatu jerozolimskiego w dalszym ciągu nie można powiedzieć, że został pozbawiony urzędu.

Wkrótce ma rozpocząć się procedura wyboru locum tenensa – strażnika tronu patriarszego, który zarządzał będzie bieżącymi sprawami Kościoła jerozolimskiego do czasu wyboru kolejnego patriarchy. Przedstawiciel patriarchatu jerozolimskiego – metropolita Cezarei Vasilios w skierowanym do prasy oświadczeniu powiedział, że wszelkie niezbędne procedury związane z wyborem locum tenensa oraz zwierzchnika Kościoła zostaną podjęte w bez zwłoki. Zgodnie z prawem jordańskim wybór kolejnego zwierzchnika następuje w ciągu dwudziestu jeden następnych dni.

W najbliższym czasie zostanie ogłoszony oficjalny komunikat Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego dotyczący sytuacji w Jerozolimie, który w miarę możliwości zamieścimy w naszym serwisie.

W doniesieniach z Jerozolimy powszechnie opisywano niezadowolenie patriarchy Ireneusza z podejmowanych wobec jego osoby kroków. Od początku, konsekwentnie zaprzeczał on wszelkim oskarżeniom, a na pytanie jednego z dziennikarzy o to, czy dojdzie do schizmy w Kościele jerozolimskim miał powiedzieć: „zapytajcie ich” - wskazując na zwierzchników lokalnych Kościołów prawosławnych. Innym razem mówił, że zwierzchnik Kościoła zaprzestaje pełnić swój urząd dopiero w chwili swojej śmierci. Bezpośrednio zaś po ogłoszeniu wyników synodu patriarcha wyraził swój sprzeciw wobec decyzji hierarchów i zapowiedział, że nie ustąpi z urzędu.

Podkreślmy jednak raz jeszcze, jeżeli ostatecznie dojdzie do usunięcia patriarchy Ireneusza z urzędu zwierzchnika lokalnego Kościoła prawosławnego w Jerozolimie, co wydaje się już tylko kwestią najbliższych dni, choć niezwykle drastyczne w formie, będzie to wyrazem obowiązującej w naszym Kościele zasady soborowości. Władza biskupa, w tym również władza patriarchy jest władzą Kościoła bez względu na to, jak wielkie mogą być przywileje samego biskupa, który nie jest kimś ustanowionym ponad Kościołem, ale tym, który sprawuje swój urząd w Kościele. Ponieważ jest powoływany przez Sobór, w wyjątkowych okolicznościach może być przez niego, dla dobra samego Kościoła odwołany.

na podstawie mpa.gr, haartez.org

Na zdjęciu patriarcha Ireneusz

— Szymon Krzyszczuk