Międzynarodowa Konferencja Muzykologiczna w Atenach

Rok 2014 Patriarchat Ekumeniczny poświęcił Trzem Nauczycielom: Metropolicie Dyrrachionu Chryzancjuszowi, Protopsalcie Wielkiego Kościoła Grzegorzowi oraz Chartofilaksowi Wielkiego Kościoła Churmuzjosowi, którzy na początku XIX wieku opracowali nowy sposób zapisu śpiewu bizantyjskiego. Dzięki tej reformie (która nie zmieniała samej muzyki, a tylko jej zapis) śpiew bizantyjski stał się powszechny, stosunkowo łatwy do opanowania i przejrzysty teoretycznie. Chryzancjusz zajął się opracowaniem spójnej i przejrzystej teorii, natomiast dwaj pozostali przełożyli na nowy system tysiące dawnych bizantyjskich kompozycji. Trzej Nauczyciele-jak zwykło się ich nazywać w Grecji, wnieśli wielki wkład dla rozwoju i zachowania bizantyjskich tradycji muzycznych Cerkwi prawosławnej, ratując je przed zapomnieniem i przekazując niezmiennymi dla następnych pokoleń. Stary system był niezwykle skomplikowany i opanowanie go wymagało co najmniej kilkunastu lat nauki pod bezpośrednim okiem doświadczonego nauczyciela. Nowa metoda zapisu została oficjalnie zatwierdzona przez patriarchat w roku 1814, stając się w niedługim czasie obowiązującą we wszystkich starożytnych Patriarchatach (Konstantynopol, Antiochia, Jerozolima, Aleksandria)

W dniach 4-5 października br. odbyła się w Atenach międzynarodowa konferencja muzykologiczna poświęcona 200 rocznicy zatwierdzenia przez Patriarchat Ekumeniczny owej nowej metody. Pomysłodawcą i organizatorem konferencji było Greckie Stowarzyszenie Obrońców Muzyki Narodowej „IPERMACHOI”, którego przewodniczącym jest Andreas Gotsopoulos-Archon Hymnodos Wielkiego Kościoła (Patriarchatu Konstantynopola). Wydarzenie to objęły patronatem: Patriarchat Konstantynopola, św. Synod Cerkwi Greckiej, Wspólnota św. Góry Atos, Ministerstwo Kultury oraz Urząd Dzielnicy Papagos-Cholargos. Pierwszego dnia, w auli Ministerstwa Kultury odbyły się prelekcje, poświęcone przede wszystkim problemom śpiewu bizantyjskiego przed i po wspomnianej reformie, wygłoszone przez specjalistów z Grecji jak też zza oceanu. Prelegentem z Polski był Marcin Abijski, który referując temat „Przez wieki żywa tradycja prawosławnego śpiewu cerkiewnego. Postbizantyjskie słowiańskie rękopisy muzyczne, jako potwierdzenie ciągłości bizantyjskiej muzyki cerkiewnej” przedstawił swoje najnowsze odkrycia związane z paralelizmami między nielicznymi zabytkami śpiewów grecko-bizantyjskich w irmologionach litewsko-ruskich a problemem egzegezy bizantyjskiego zapisu muzycznego sprzed reformy Trzech Nauczycieli. Oprócz przedstawiciela Patriarchy Konstantynopola, konferencję obecnością swą zaszczycili najlepsi bizantyjscy śpiewacy Aten, w tym archonci Wielkiego Kościoła, protopsalci, muzykolodzy i studenci konserwatoriów muzycznych.

Kolejny dzień rozpoczął się uroczystą Boską Liturgią w tymczasowej katedrze Arcybiskupstwa Ateńskiego, która mieści się w cerkwi św. Dionizego Areopagity w dzielnicy Kolonaki. Sprawował ją arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim, w asyście licznego duchowieństwa. Na prawym klirosie śpiewał Chór Stowarzyszenia Przyjaciół Tradycji Muzycznych Konstantynopola pod kierownictwem Archonta Domestyka Wielkiego Kościoła Dimesthenisa Paikopoulosa, natomiast na lewym Chór Greckiego Stowarzyszenia Obrońców Muzyki Narodowej „IPERMACHOI” pod kierownictwem Archonta Hymnodosa Wielkiego Kościoła Georgiosa Chatzichronoglou. Uroczyste nabożeństwo transmitowane było przez Grecką Telewizję drogą satelitarną na cały świat. Po Liturgii odprawiono panichidę za dusze Trzech Nauczycieli oraz wszystkich, którzy na przestrzeni wieków swym głosem służyli Bogu i Cerkwi.

Wieczorem, w sali koncertowej „Mikis Theodorakis” ratusza dzielnicy Papagos-Cholargos miał miejsce uroczysty koncert, podczas którego zabrzmiały najpiękniejsze utwory kompozycji wspomnianych mistrzów, w wykonaniu młodszego pokolenia kantorów ateńskich. Po koncercie, specjalną decyzją Stowarzyszenia „IPERMACHOI”, uhonorowany został Archon Protopsalta Wielkiego Kościoła Leonidas Asteris, który w tym roku obchodzi 30 rocznicę posługi jako pierwszy i najważniejszy śpiewak greckiego prawosławia w katedrze św. Jerzego w Konstantynopolu. Jest to jedna z najdłuższych posług w historii Wielkiego Kościoła. Leonidas Asteris, zasłużony śpiewak cerkiewny ale także operowy, pomimo zaawansowanego wieku (78 lat) pozostaje dla młodszych niedoścignionym mistrzem śpiewu i wzorem do naśladowania.

Wstępne pokoferencyjne uzgodnienia przewidują dalszą współpracę naukowców, ze szczególnym uwzględnieniem badań nad słowiańskimi rękopisami-nieznanymi greckiej muzykologii, które już zaczynają odkrywać swe tajemnice dzięki pracy Marcina Abijskiego i Męskiego Chóru Kameralnego im. Bogdana Onisimowicza.

Uroczyste nabożeństwo obejrzeć można TUTAJ

Prelekcje uczestników w 4 częściach można obejrzeć TUTAJ (prelekcja polskiego prelegenta na końcu 4 części)

— Marcin Abijski