Nowe tłumaczenia tekstów liturgicznych w Bułgarii

W Bułgarii została przetłumaczona i wydana nowa minieja. Na dzień dzisiejszy ukazał się jedynie I tom, który zawiera pieśni cerkiewne śpiewane w świątyniach prawosławnych w styczniu, lutym i marcu. Tłumaczenia tekstów z języka cerkiewnosłowiańskiego na współczesny, literacki język bułgarski dokonał dyrygent Metodij Grigorow. Wszystkie teksty redagował metropolita Sliwenu - Joannicjusz.

Wydanie tej minieji jest ogromnym wydarzeniem w życiu liturgicznym Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego. Na oficjalnej stronie patriarchatu czytamy: Wierni dostają możliwość wiedzieć, rozumieć i czuć głębokie treści uroczystych śpiewów cerkiewnych. Śpiewów, które przepełniają zachwytem serca i dusze, ponieważ w nich wyraża się ludzka tęsknota za zjednoczeniem z Absolutną Harmonią - Bogiem.

Nie tylko hierarchowie BKP wypowiadają się na temat tłumaczeń tekstów liturgicznych na języki narodowe, na przykład obecny metropolita wschodnioamerykański i nowojorski Hilarion (Rosyjski Kościół Prawosławny poza Granicami Rosji), dwa lata temu w jednym z wywiadów oświadczył, że nastała konieczność tłumaczenia modlitw z języka cerkiewnosłowiańskiego na język rosyjski. Przecież wielu nie rozumie starego języka, a w konsekwencji, nie rozumie ani znaczenia, ani misterium zwracania się do Boga.

Na czym polega problem? Począwszy od VI wieku, Słowianie zaczęli przenikać do Bizancjum, osiedlali się tam i przyjmowali chrześcijaństwo, lecz słuchając nabożeństw w języku greckim, nie mogli zrozumieć prawd nowej wiary. Wielu z nich było chrześcijanami jedynie formalnie, gdyż trzymali się również starych pogańskich przesądów i wierzeń. Tak było aż do połowy IX wieku. Wtedy bracia Cyryl i Metody dokonali, w celu ułatwienia Słowianom zrozumienia kultu chrześcijańskiego, tłumaczenia Pisma Świętego z języka greckiego na język jednego z plemion słowiańskich żyjących w Bizancjum. Ostatnio pojawia się coraz więcej opinii, że tym plemieniem byli przodkowie współczesnych Bułgarów, a w związku z tym, tłumaczeń dokonano na język starobułgarski. Tak oto język plemienia stał się językiem pisanym, a teksty liturgiczne tworzone w tym języku zaczęły się rozprzestrzeniać po różnych ziemiach słowiańskich.

Język ten był językiem żywym, ponieważ posługiwało się nim jedno ze słowiańskich plemion żyjących w Bizancjum. W tym czasie, języki różnych słowiańskich plemion jeszcze nie różniły się od siebie w takim stopniu, w jakim różnią się obecnie. Nic więc dziwnego, że księgi religijne bizantyjskich Słowian, były zrozumiałe i innym ludom słowiańskim wyznającym prawosławie.

Z czasem jednak, języki różnych plemion słowiańskich, stopniowo zaczęły się rozwijać. Coraz bardziej oddalając się od dawnej formy, a jednocześnie coraz bardziej zaczęły się od siebie różnić. Następował również rozwój języka cerkiewnosłowiańskiego, który przyjmował zmiany pochodzące z danego języka słowiańskiego. Na ziemiach ruskich, do pewnego stopnia, nastąpił proces rusyfikacji tego liturgicznego języka.

Po wyzwoleniu z niewoli tureckiej w 1878, właśnie w takiej zrusyfikowanej wersji, język cerkiewnosłowiański przyjęto i zaczęto wykorzystywać w bułgarskim Kościele. Warto zauważyć, że między XII a XIV w. w języku bułgarskim nastąpiły ogromne zmiany (zanik deklinacji i rozbudowa systemu czasowego - czas teraźniejszy, cztery przyszłe i cztery przeszłe; pojawienie się rodzajnika; zanik bezokolicznika; zmiany w leksyce itd.) Spowodowało to oddalenie bułgarskiego od innych języków słowiańskich, jak i samego cerkiewnosłowiańskiego, a zbliżyło go do języków bałkańskich. Biorąc pod uwagę te zmiany, to częściowo stosowany podczas nabożeństw w BKP język cerkiewnosłowiański, jest praktycznie niezrozumiały dla Bułgara XXI wieku. W bułgarskim Kościele, w miarę dostępności tłumaczeń, jest wykorzystywany również współczesny język bułgarski.

Na podst. www.bg-patriarshia.bg, www.patriarchia.ru, Смирновский П., „Грамматика древнего церковно–славянского языка, изложенная сравнительно с русскою” М., 1911 г.

— Tomasz Tarasiuk