Święta Góra Athos z SYNDESMOSEM

W ubiegłym tygodniu trzynastu młodych ludzi, z siedmiu różnych państw świata, zakończyło jedną z najbardziej niesamowitych pielgrzymek jakie może przeżyć prawosławny mężczyzna. Przez dziewięć dni uczestniczyli w życiu monastycznym Świętej Góry Athos.

Czas ten był doskonałą okazją do bliższego poznania Republiki Mnichów w całym jej duchowym bogactwie. Wszystko to dzięki Światowemu Bractwu Młodzieży Prawosławnej SYNDESMOS i organizowanemu przez tą organizację Diakonia Camp.

W tegorocznym, jedenastej już edycji tej pielgrzymki, uczestniczyli przedstawiciele Rumunii, Korei Południowej, Rosji, Kongo, Egiptu, Serbii i Polski. Ich opiekunem, przewodnikiem i tłumaczem był Dimitri Oikonomou, Australijczyk z pochodzenia, Anglik z wyboru, obecnie profesor na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz aktywny działacz Stowarzyszenia Przyjaciół Świętej Góry Athos.

Zwyczajem jest, iż SYNDESMOS Diakonia Camp z każdym rokiem odbywa się w innym miejscu (monasterze, czy też skicie). Tym razem uczestnicy pielgrzymki mogli poznać gościnność Philoteou – monasteru, który jest jednym z najbardziej zasłużonych dla rozwoju duchowego Świętej Góry Athos. Dość wspomnieć, że z tej właśnie wspólnoty monastycznej wywodzi się aż siedmiu świętych Cerkwi Prawosławnej. Ponadto w Philoteou, co w tłumaczeniu na język polski oznacza „Kochający Boga”, pielęgnowana i rozwijana jest Modlitwa Jezusowa. Można się o tym przekonać niemal na każdym kroku, gdyż mnisi odmawiają ją nie tylko w zaciszu swoich cel, ale także na głos, podczas swoich codziennych, monasterskich obowiązków.

Podstawowy celem SYNDESMOS Diakonia Camp jest przybliżenie młodym ludziom realiów życia monastycznego, płynących z niego korzyści duchowych, a także wzajemnych powiązań między modlitwą, pracą i środowiskiem naturalnym Półwyspu Athos. Z tych właśnie przyczyn pielgrzymka ta nie miała charakteru wycieczki, a była swoistym wtopieniem się w monasterską codzienność. Jej uczestnicy wspólnie z mnichami modlili się, spożywali posiłki, odpoczywali, świętowali, ale także pracowali.

Praca w monasterze zorganizowana jest na zasadzie przydzielanych zadań (tzw. diakonii), które każdy wykonuje w określonym czasie. Główną diakonią uczestników tegorocznej pielgrzymki było oczyszczenie niewielkiego jeziorka u podnóża wodospadu, które zostało częściowo zasypane przez kamienie, gruz i żwir, tworząc zaporę. Stało się tak w wyniku wybuchów dokonywanych podczas budowy drogi. Groziło to zalaniem terenów monasteru w razie deszczu lub roztopów. Oprócz tej pracy uczestnicy pielgrzymki pomagali mnichom w ogrodzie, kuchni oraz monasterskim refektarzu (jadalni, gr.: trapeza, słow.: trapiezna).

Warto dodać, że codzienne życie monasteru na św. Górze Athos przebiega według ściśle określonych reguł. Podstawowe to różnica w mierzeniu czasu (uzależniona od wschodów i zachodów słońca) oraz ściśle przestrzegany harmonogram zajęć. Dzień rozpoczyna się o godz. 4:00 w cerkwi (według czasu monasterskiego jest to 8:00). Służba (łącznie z Boską Liturgią) trwa ok. 3,5 godz. Prosto z cerkwi mnisi i pielgrzymi udają się do trapezerii na wspólny posiłek (bez mięsa, ścisłe przestrzeganie zasad postu na każdy dzień), który odbywa się w milczeniu, przy wtórze czytań z Ewangelii. Po nim następują ok. 3 godziny odpoczynku, a następnie praca aż do wieczornego nabożeństwa.

Około 19:00 wszyscy jedzą wspólnie drugi posiłek, po którym jest czas na modlitwę w celach, rozmowy z ojcami duchowymi, przykładanie się do relikwii świętych zgromadzonych w monasterze, spowiedź itp. Około godz. 21-22 monaster jest zamykany, nikt nie może do niego wejść, należy przestrzegać zasad bezwzględnej ciszy. W niedziele i święta harmonogram zajęć się nieco zmienia. Poranna służba w cerkwi wydłuża się do 5 godzin (w niektóre święta służy się nawet 14 godzin bez przerwy). Poza tym nie ma pracy, za to jest więcej czasu na modlitwę.

Uczestnicy SYNDESMOS Diakonia Camp poświęcają czas wolny od pracy na wyprawy poza monaster macierzysty. W tym roku były aż trzy takie okazje. W niedzielę 1 sierpnia, po liturgii i posiłku, pielgrzymka odwiedziła monastery z najbliższego sąsiedztwa Philoteou: Karakalou i Iveron. Pierwszy z nich będzie prawdopodobnie gościł uczestników Diakonia Camp 2005. Jest to niezwykle malowniczo położony monaster, niewielki, dostarczający za to wielu wrażeń zarówno duchowych jak i estetycznych. Zadbany, poukładany, sprawiający wrażenie ominiętego przez ząb czasu. Najbardziej zachwyca w Karakalou jego katolikon (główna cerkiew) – jasna, pełna doskonale zachowanych fresków, mieniących się nasyconymi, żywymi barwami.

Z kolei Iveron to bodaj najbardziej rozległy monaster z 20 głównych na Świętej Górze. Położony nad samym morzem, z własnym, dużym portem, na przecięciu kilku dróg – tętni życiem, jest często odwiedzany przez pielgrzymów i turystów. Niemniej jednak da się w nim wyczuć modlitwę i duchowość, szczególnie w potężnym katolikonie na centralnym miejscu placu.

Święto Proroka Eliasza pielgrzymka poświęciła na odwiedzenie monasteru Wielka Ławra i południowo-wschodniego krańca półwyspu. Wielka Ławra jest najstarszym i najbardziej zasłużonym monasterem na Athosie – dzierży palmę pierwszeństwa pod względem oficjalnej ważności monasterów. Wchodząc w obręb jej murów ma się wrażenie, że jest to niewielkie miasteczko z licznymi uliczkami, zaułkami, kapliczkami i dużym, bordowym katolikosem pośrodku. Jest w nim zgromadzonych najwięcej relikwii świętych spośród wszystkich miejsc na Świętej Górze, w tym najważniejsze spośród nich – kompletne relikwie św. Atanazego z Athosu. Miał on swoją celę-jaskinię na pd.-wsch. krańcu Athos. Obecnie prowadzi do niej 260 stopni wykutych w stromym, klifowym wybrzeżu. Okolice te, zwane Viglią, uważane są przez atoskich mnichów za wyjątkowo uduchowione i bogate w niepowtarzalną atmosferę świętości. Czuć to i widać niemal na każdym kroku, mijając kolejne skity, cele i jaskinie, zarówno zamieszkane jak i dawne, opuszczone. Na uwagę zasługuje szczególnie duży rumuński skit Prodromu (Jana Chrzciciela). Jego charakterystyczną cechą jest wyjątkowa gościnność, cisza i spokój okolicy oraz przepiękny, różniący się nieco od typowych na Atosie, katolikon.

W dniu Świętej Marii Magdaleny uczestnicy Diakonia Camp udali się do monasteru Simonopetras, który ma wtedy jedno ze swoich dwóch głównych świąt. Założony przez Świętego Simonosa, pustelnika który zamieszkiwał pobliską jaskinię, zachwyca rozmachem architektonicznym. Siedem pięter postawione na szczycie nadmorskiej skały robi niesamowite wrażenie. Podobnie jak monasterski chór – niekwestionowany lider spośród wszystkich na Świętej Górze.

Święta Góra Athos to miejsce niesamowite. Republika Mnichów ze swoją konstytucją, stolicą, swoistym rządem, portami, siecią dróg i różnymi zwyczajami w poszczególnych monasterach, ciągle pozostaje centrum duchowym prawosławia. Prawosławne życie monastyczne toczy się tam nieprzerwanie od ponad tysiąca lat, mimo wielu bardziej i mniej trudnych okresów. Duchowość, historię Prawosławia, spokój i gościnność widać tam na każdym kroku. Na ten temat powstało już wiele książek i innych opracowań. Nic jednak nie zastąpi osobistych doświadczeń pobytu na Athosie. Każdy wynosi z niej inne wartości. Dlatego właśnie warto uczestniczyć w kolejnych edycjach SYNDESMOS Diakonia Camp.

Od tego roku organizowane są także podobne pielgrzymki dla kobiet, także w greckich monasterach. Być może w przyszłym roku będzie ona bardziej popularna w naszym kraju, bo tegoroczna edycja nie zainteresowała ani jednej Polki.

Przydatne linki: Aktualności na temat przedsięwzięć SYNDESMOSU Więcej informacji na temat Świętej Góry Athos Więcej fotografii z SYNDESMOS Diakonia Camp 2004 na bieżąco Strona Stowarzyszenia Przyjaciół Świętej Góry Athos

Foto: Mariusz Nikiciuk

— Mariusz Nikiciuk