Święto zniszczonej katedry w Mostarze

Prawosławny sobór Świętej Trójcy w Mostarze (Bośnia i Hercegowina) wybudowany w drugiej połowie XIX wieku i będący wówczas największą cerkwią na Bałkanach, został zniszczony w 1992 roku, kiedy w kraju trwała wojna domowa. W nocy z 7 na 8 lipca 1992 zjednoczone siły katolickich Chorwatów i muzułmańskich Bośniaków walczące z prawosławnymi Serbami będącymi w mieście mniejszością, zaatakowały granatami katedrę. Siedemnastego lipca zniszczono wieżę cerkwi, wybuchł pożar, i świątynia została zrujnowana. Niedługo po tym pozostałe fragmenty soboru zaminowano. Pięć cennych, zabytkowych ikon zginęło bez śladu.
Odbudowę rozpoczęto dopiero w 2010 roku.

Tegoroczne święto Zesłania Świętego Ducha, czyli zarazem Niedziela Świętej Trójcy, była radosnym dniem dla prawosławnej wspólnoty Mostaru stanowiącej obecnie tylko 4% mieszkańców (przed wojną było to 20%), gdyż mogli uczestniczyć w uroczystej Boskiej Liturgii w odbudowywanej katedrze Świętej Trójcy, w której po raz pierwszy od lat swoje patronalne święto obchodziła rzeczywiście w swoich murach – choć jeszcze bez dachu – a nie na zgliszczach.

Wierni, którzy w samym mieście mają do dyspozycji tylko jedną cerkiew – Narodzenia Bogurodzicy - zgromadzili się bardzo tłumnie w świątyni katedralnej. Liturgii przewodniczyło dwóch hierarchów: obecny ordynariusz diecezji zahumsko-hercegowskiej biskup Grzegorz (Durić), oraz jej emerytowany zwierzchnik – biskup Atanazy (Jeftić). Asystowali im licznie zebrani prezbiterzy i diakoni. Śpiewał chór pw. św. Anastazji serbskiej (matki św. Sawy) z Trebinja.

Ponadto w trakcie Liturgii dokonano chrztu dwóch osób, a także święceń diakońskich. W swoim słowie władyka Atanazy – jeden z najwybitniejszych współczesnych serbskich teologów - powiedział o tych uroczystościach, iż święto zstąpienia Świętego Ducha na apostołów i całe stworzenie to doskonałe ukończenie wszelkiego doskonałego ukończenia, które ponownie możemy obchodzić w najdoskonalszym miejscu tego miasta (gra słów w języku serbskim: Savršenstvo svih savršenstva u najsavršnijem mestu ovoga grada).

Natomiast biskup Grzegorz w swoim kazaniu przypomniał, iż zesłanie Świętego Ducha potwierdziło prawdę o Zmartwychwstaniu, a dzisiaj potwierdza to również mostarski sobór Świętej Trójcy.

Bezpośrednio po Eucharystii miała miejsce wieczernia z obrzędem klękania, kiedy to w trzech długich, wyjątkowych modlitwach, stojąc po raz pierwszy od Paschy na kolanach, prosi się o zstąpienie Świętego Ducha. Ostatnim modlitewnym punktem uroczystości było poświęcenie i przełamanie slavskiego kolača – specjalnego ciasta-chleba wypiekanego na Slavę, tj. serbskie święto patronalne rodziny, parafii lub miejscowości.

Na koniec odbyła się uroczysta agapa.

Tego dnia ruszyła również internetowa strona mostarskiej katedry: www.saborna-crkva-mostar.com.

W tym miejscu można natomiast zapoznać się z historią i opisem cerkwi Świętej Trójcy po angielsku, a także obejrzeć jedyne zachowane nagranie dokumentujące akt zniszczenia świątyni.

— Dominika Kovačević