Mesrop Tłumacz (439-440)

Wspomnienie świętego MESROPA Tłumacza* przypada 19 lutego/4 marca.

Św. Mesrop Mosztoc żył na przełomie IV i V w. Pochodził z książęcego rodu ormiańskiego i był krewnym katolikosa św. Hissika. Młodzieniec otrzymał gruntowne wykształcenie w szkołach greckich, prawdopodobnie w Antiochii, w dziedzinie piśmiennictwa greckiego i syryjskiego, i był sekretarzem króla Armenii Chosroesa IV, tłumacząc na grecki i syryjski jego edykty. Mesrop został wyświęcony na kapłana przez katolikosa Armenii Izaaka III (Sahaka) i został jego współpracownikiem.

Potem św. Mesrop odszedł na pustynię i całkowicie poświęcił się studiowaniu Pisma Świętego i modlitwie. Wkrótce zaczęli się zbierać wokół niego uczniowie. Namówili oni Mesropa, by poszedł głosić Dobrą Nowinę do krainy Gochtn, na północy królestwa, której większa część była jeszcze pogańska. Mesrop przekonał się, że nawet wiara samych chrześcijan była tutaj powierzchowna. Przyczyna leżała w tym, że ten kraj znajdował się pod silnym wpływem perskiego zoroastrianizmu. Ewangelię czytano i odprawiano nabożeństwa tylko po grecku i syryjsku, zaś język ormiański pozbawiony był piśmiennictwa.

W latach 392-406 pracował pod patronatem i przy pomocy katolikosa Izaaka nad opracowaniem alfabetu, składającego się z trzydziestu sześciu liter, ułożonych według porządku greckiego. Udoskonalił go przy pomocy kaligrafa Rufina i od razu zaczął przekładać na język ormiański Pismo Święte i teksty liturgiczne[1]. Równocześnie kontynuował podróże apostolskie po królestwie, otwierał szkoły i zakładał monastery. Wyróżniające się inteligencją i zdolnościami muzycznymi dzieci zabierał ze sobą i uczył je pisma ormiańskiego i śpiewu kościelnego.

Na mocy pokoju zawartego przez cesarza Teodozjusza I z szachem perskim, zachodnia część Armenii weszła w skład Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego. Św. Mesrop został wysłany z poselstwem do Konstantynopola, gdzie spotkał się z cesarzem Teodozjuszem II i patriarchą Attykiem (8 stycznia). Chciał otrzymać pozwolenie na rozpowszechnianie alfabetu ormiańskiego i prowadzenie działalności misjonarskiej wśród Ormian na terytorium Cesarstwa. Został przyjęty życzliwie i z szacunkiem. Ormiański katolikos otrzymał prawo otwierania szkół na koszt skarbu cesarstwa, a jego jurysdykcja kościelna rozciągnęła się na Ormian rozproszonych na terytorium państwa.

Izaak i Mesrop wysłali do Edessy dwóch uczniów, ażeby przetłumaczyli z języka syryjskiego na ormiański teksty liturgiczne. Kiedy udali się potem do Konstantynopola, przyłączyli się do nich Korun i Gewond, aby pogłębić naukę języka greckiego. Opuścili stolicę ok. 432 r., wziąwszy ze sobą grecki tekst Pisma Świętego i reguły Soboru Nicejskiego. Powróciwszy do ojczyzny, mimo trudnej sytuacji wewnętrznej w Kościele, kontynuowali pracę nad przekładem Pisma Świętego, korzystając teraz także z tekstu greckiego[2].

Mesrop nieustannie odwiedzał najodleglejsze ziemie Armenii i jej północnych sąsiadów, jednocząc ludzi w wierze i zachowując przy tym kulturalną samodzielność. Uważa się go także za inicjatora monastycyzmu ormiańskiego i jednego z największych nauczycieli tego Kościoła, który był wówczas zjednoczony z Kościołem Powszechnym. W trudnej sytuacji, w jakiej stanęła wówczas Armenia i jej Kościół w obliczu politycznej rywalizacji Persji i Cesarstwa Rzymskiego, Mesrop doświadczył ciężkiej próby: złożenia z urzędu i wywiezienia do Persji jego patrona i przyjaciela katolikosa Izaaka, który powrócił do ojczyzny dopiero w r. 432. Po jego śmierci (438 r.) Mesrop sprawował przez kilka miesięcy urząd katolikosa Armenii. Zmarł 18 lutego 439 (lub 440) r. W chwili śmierci ukazał się nad nim świetlisty krzyż, będący znakiem, że opuszczając świat doczesny, dostąpił wiecznej chwały.

* Jego wspomnienie nie występuje w synaksarionach bizantyjskich i słowiańskich menologionach. Opieramy się na ormiańskich źródłach hagiograficznych.
[1] Ówczesny literacki język czasów Mesropa pozostaje po dziś dzień językiem liturgicznym Armeńskiego Kościoła Prawosławnego.
[2] Był to okres sporów nestoriańskich. W 432 r. odbył się Sobór Efeski. Dla Kościoła Armeńskiego był to początek poddania się wpływom monofizytyzmu.

Za: Synaksarion. Luty, Wydawnictwo „Bratczyk”, Hajnówka 2014, s. 269-271.