Liturgia apostoła Jakuba w Warszawie

Już po raz szesnasty odprawiono w Warszawie Liturgię świętego apostoła Jakuba. Nabożeństwu według starożytnego rytu przewodniczył wczoraj biskup siemiatycki Jerzy. Odbyło się ono w akademickiej kaplicy pw. świętych Cyryla i Metodego w Centrum Kultury Prawosławnej. Podczas Liturgii śpiewał chór studentów teologii prawosławnej pod dyrekcją prof. Włodzimierza Wołosiuka.

Homilię w trakcie Liturgii wygłosił biskup Jerzy. Dokonał on egzegezy czytanego w trakcie nabożeństwa fragmentu Listu Apostoła Jakuba. Odniósł się m.in. do słów – „Bo czymże jest życie wasze? Parą jesteście, co się ukazuje na krótko, a potem znika” (Jk 4,14). Hierarcha zauważył, że cechą pary jest to, że szybko się ulatnia. Tak samo jest z człowiekiem, który na ziemi żyje niemal chwilę – w jednym z psalmów słyszymy słowa: „Dni człowieka są jak trawa, kwitnie jak kwiat na polu” (Ps 102,15).

Liturgia apostoła Jakuba to najstarszy znany ryt sprawowania Eucharystii. Nabożeństwo to celebrowane jest od dawna, według zapisów historycznych, m.in. w Jerozolimie, Aleksandrii i na greckiej wyspie Zakinthos. Do IX wieku w wielu miejscach Liturgia św. Jakuba była odprawiana częściej niż ta według autorstwa św. Jana Chryzostoma czy św. Bazylego Wielkiego.

Przebieg Liturgii nie uległ dużym zmianom od I wieku. Święci Ojcowie uzupełnili ryt jedynie dodatkowymi modlitwami i hymnami, takimi jak pieśń „Jednorodzony Synu”, Trisagion czy Wyznanie Wiary, które powstało na dwóch pierwszych soborach powszechnych w IV wieku.

Przez wieki ryt św. Jakuba nie był znany w wielu kościołach. Wynikało to głównie z tego, że tekst nabożeństwa nie został przetłumaczony na języki inne niż grecki. Dopiero w XX wieku ihumen Filip dokonał przekładu na język cerkiewnosłowiański. W 1938 roku Liturgię św. Jakuba odprawiono w Belgradzie. Odbyło się to w dniu pamięci świętych arcybiskupów Aleksandrii – Atanazego i Cyryla.

Liturgię św. Jakuba zwykle celebruje biskup w asyście kapłanów. Hierarcha przywdziewa jednak nieco inne szaty – nie zakłada sakkosu, lecz jak za pierwszych wieków chrześcijaństwa, felonion (szata przynależna kapłanom). Podczas Liturgii nie używa się również innych atrybutów nabożeństw biskupich, tj. dykirionu i trykirionu, okrągłych dywanów kładzionych pod nogi arcypasterza (orlec) czy mitry (rodzaj nakrycia głowy).

Do osobliwości Liturgii należy m.in. lektura Pisma Świętego – czytane są trzy fragmenty w następującej kolejności: Starego Testamentu, Ewangelii i Listów Apostolskich. Następnie biskup, siedząc między wiernymi pośrodku cerkwi, wygłasza homilię. Eucharystia przyjmowana jest przez wiernych pod dwiema postaciami oddzielnie – wierni najpierw otrzymują Ciało Chrystusa, następnie z kielicha spożywają Krew.

Liturgia według rytu św. Jakuba sprawowana jest jedynie w dniu pamięci apostoła – 23 października/5 listopada. W Polsce odprawiana jest jedynie w Warszawie i Białymstoku.

— Paweł Karczewski