Panel naukowy o XX-wiecznych dziejach Monasteru Supraskiego

4 października 2026 roku w Akademii Supraskiej odbył się panel naukowy „Historia Prawosławnego Monasteru Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu w XX wieku. Między Golgotą a Zmartwychwstaniem – dziedzictwo, kultura i status prawny”. Organizatorami spotkania byli: Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie oraz Akademia Supraska.

Obrady otworzył kanclerz Akademii Supraskiej ks. Jarosław Jóźwik. Witając gości i uczestników, wyjaśnił, że organizatorzy zamierzają wydać wygłoszone referaty drukiem. Publikacja ma stanowić przeciwwagę dla licznych wydawnictw, które w zniekształcony sposób przedstawiają historię supraskiego monasteru.

Panel poświęcono losom w XX stuleciu tego jednego z najważniejszych ośrodków monastycznych Europy Środkowo-Wschodniej. Był to dla monasteru czas dramatycznych doświadczeń: bieżeństwa, dwóch wojen światowych, utraty materialnego dziedzictwa. Monaster stanął wówczas na krawędzi całkowitej zagłady, by następnie stopniowo odradzać się jako miejsce życia religijnego. Tę drogę symbolicznie wyraża hasło sympozjum „Między Golgotą a Zmartwychwstaniem”.

Jako pierwszy wystąpił prof. Jerzy Uścinowicz, który mówił o ruinach monasterskiej cerkwi: o tym, co można było z nimi zrobić, a czego nie zrobiono, oraz o procesie i koncepcjach jej odbudowy. Prof. Maciej Karczewski poświęcił swoje wystąpienie katakumbom monasteru, ich stopniowej degradacji w XX wieku oraz temu, co udało się ocalić i ustalić dzięki prowadzonym pracom archeologicznym. Biskup supraski Andrzej, opierając się na źródłach archiwalnych, szczegółowo przedstawił stan posiadania monasteru w latach 1915–1923. Aneta Prymaka-Oniszk mówiła o podejmowanych w bardzo nieprzychylnych warunkach staraniach o utworzenie i zachowanie parafii prawosławnej w Supraślu w latach 1919–1958, a prof. Aleksander Naumow o znaczeniu badań nad przeszłością dla współczesnego życia monasteru. Panel zamknęło drugie wystąpienie biskupa Andrzeja, poświęcone świętemu Antoniemu Supraskiemu. Hierarcha przybliżył sylwetkę świętego oraz aktualny stan badań nad jego postacią.

Referatom towarzyszyła dyskusja i pytania z sali. Na zakończenie głos zabrał i podziękował organizatorom arcybiskup białostocki i gdański Jakub. Podkreślił wagę rzetelnego mówienia o historii, zaznaczając jednocześnie, że nie można ograniczać się do przeszłości. Dziedzictwo Monasteru Supraskiego należy twórczo kontynuować, aktywnie realizując chrześcijańskie ideały także dzisiaj.

fot. Jakub Oniszczuk