Pismo Święte

Przyjrzyjmy się po kolei różnym formom zewnętrznym, w których wyrażona jest Tradycja:

Pismo Święte

• Pismo Święte i Kościół. Kościół chrześcijański jest Kościołem Pisma Świętego – prawosławie przekonane jest o tym równie mocno, jeśli nie jeszcze bardziej stanowczo, jak protestantyzm. Biblia jest najwyższym wyrazem Bożego objawienia rodzajowi ludzkiemu, a chrześcijanie zawsze powinni być „Ludem Księgi”. Jeśli jednak chrześcijanie są ludem Księgi, to Biblia jest Księgą ludu – nie może być postrzegana jako coś umieszczonego ponad Kościołem, ale coś, co żyje i pojmowane jest wewnątrz Kościoła (to właśnie dlatego nie powinno się oddzielać Pisma Świętego od Tradycji). Ostatecznie to z Kościoła Pismo Święte czerpie swój autorytet, bowiem to właśnie Kościół pierwotnie zdecydował, które księgi stanowią część Pisma Świętego i to tylko Kościół jest władny objaśniać Pismo Święte. W księgach Biblii jest wiele opowieści, które same w sobie są dalece niezrozumiałe i osamotnionym czytelnikom, którzy ufają swej własnej osobistej interpretacji grozi niebezpieczeństwo błędu, bez względu na to jak szczerzy są w swych zamierzeniach. „Czy rozumiesz, co czytasz?”, zapytał apostoł Filip etiopskiego eunucha, a ten odparł: „Skąd bym mógł, skoro mi nikt nie objaśni?” (Dz 8,30-31). Prawosławni, gdy czytają Pismo Święte, zdają się na kierownictwo Kościoła. Przyjmowany do Kościoła prawosławnego neofita składa obietnicę: „Będę przyjmował i pojmował Pismo Święte zgodnie z objaśnieniem, które było i jest podtrzymywane przez Święty Prawosławny Katolicki Kościół Wschodu, naszą Matkę”.
• Tekst Pisma Świętego: krytyka biblijna. Kościół prawosławny ma taki sam Nowy Testament, jak cała reszta chrześcijaństwa. Jako obowiązującego tekstu Starego Testamentu używa starożytnego greckiego tłumaczenia znanego jako Septuaginta. Gdy różni się ono od hebrajskiego oryginału (a zdarza się to dość często), prawosławni wierzą, że te zmiany w Septuagincie pojawiły się z natchnienia Ducha Świętego i powinny być traktowane jako część nieustannego Bożego objawienia. Najbardziej znanym przykładem jest Izajasza 7,14 – w hebrajskim oryginale mowa tu o tym, iż „młoda kobieta pocznie i porodzi syna”, podczas gdy w przekładzie Septuaginty pojawia się stwierdzenie: „Oto Panna pocznie [...]”. Nowy Testament trzyma się tekstu Septuaginty (Mt 1,23).
  Hebrajska wersja Starego Testamentu zawiera trzydzieści dziewięć ksiąg. Septuaginta obejmuje dziesięć dodatkowych ksiąg, znanych w Kościele prawosławnym jako „Księgi Deuterokanoniczne”. [Na Zachodzie te Księgi Deuterokanoniczne nazywane są zwykle „Apokryfami”. Księgi, o których mowa to I (lub też III) Ezdrasza, Tobiasza, Judyty, I, II, III Machabejska, Mądrości Salomona, Mądrości Syracha [Eklezjastes], Barucha, Jeremiasza. Niektóre prawosławne wydania Pisma Świętego zawierają również IV Księgę Machabejską] Na soborach lokalnych w Jassach (1642) i w Jerozolimie (1672) zostały one uznane za „autentyczne części Pisma”, jednakże idąc za opinią Atanazego i Hieronima, większość współczesnych prawosławnych badaczy uważa, że choć są one częścią Biblii, Księgi Deuterokanoniczne stoją na nieco niższym szczeblu niż pozostałe Księgi Starego Testamentu.
  Prawdziwe chrześcijaństwo nie musi obawiać się niczego ze strony rzetelnych dociekań. Uważając, że to Kościół jest władny objaśniać Pismo Święte, prawosławie nie zabrania prowadzenia krytycznych i historycznych studiów biblijnych, chociaż prawosławni uczeni nie wyróżniali się dotychczas w tej dziedzinie badań.
• Pismo Święte i oddawanie czci Bogu. Pojawia się niekiedy mniemanie, iż w porównaniu z zachodnimi chrześcijanami, prawosławni przypisują Biblii mniejsze znaczenie. Jednak w rzeczywistości Pismo Święte stale czytane jest podczas prawosławnych nabożeństw – na Jutrzni i Wieczerni w ciągu każdego tygodnia, a w czasie Wielkiego Postu dwa razy w ciągu tygodnia odczytywany jest cały Psałterz [tak przewidują księgi liturgiczne. W praktyce w wielu cerkwiach parafialnych Jutrznia i Wieczernia nie są sprawowane codziennie, a jedynie w końcu tygodnia oraz z okazji większych świąt; ale nawet wówczas zdarza się niestety, że przypisane na czas tych nabożeństw czytania z Psałterza są skracane, lub też nawet (co gorsze) całkowicie pomijane]; czytania ze Starego Testamentu pojawiają się podczas Wieczerni sprawowanej w wigilię wielu świąt oraz na nabożeństwie szóstej godziny kanonicznej i Wieczerni w Wielkim Poście (ale szkoda, że nie ma czytania ze Starego Testamentu w czasie Boskiej Liturgii); czytanie z Ewangelii stanowi szczytowy punkt niedzielnej i świątecznej Jutrzni; na Boską Liturgię każdego dnia roku przewidziane są czytania z Listów Apostolskich i Ewangelii, tak więc w ciągu roku podczas Eucharystii odczytywany jest cały Nowy Testament (z wyjątkiem Apokalipsy św. Jana). W trakcie Wieczerni pojawia się Nunc Dimitis („Teraz zwalniasz sługę Swego Panie”; cs. Nynie otpuszczajeszy); podczas Jutrzni śpiewane są starotestamentowe kantyki, jak Magnificat („Wielbi dusza moja Pana...”) czy Benedictus („Błogosław duszo moja Panu”); na każdym nabożeństwie czytana jest modlitwa Pańska. Obok tych charakterystycznych fragmentów Pisma Świętego, całość tekstów nabożeństw przeniknięta jest językiem biblijnym, a w tekście samej tylko Boskiej Liturgii wskazać można 98 cytatów ze Starego Testamentu i 114 z Nowego.
  Prawosławie uważa Pismo Święte ze werbalną ikonę Chrystusa, a VII Sobór Powszechny ustalił, że święte ikony i księga Ewangelii powinny być czczone w ten sam sposób. W każdej cerkwi Ewangeliarz spoczywa na zaszczytnym miejscu na ołtarzu – podczas Liturgii oraz niedzielnej i świątecznej Jutrzni, księga Ewangelii jest procesyjnie przenoszona, wierni całują ją i składają przed nią pokłony. W ten sposób w Kościele prawosławnym okazywany jest szacunek dla Słowa Bożego.
  

[Niniejszy tekst pochodzi książki biskupa Kallistosa Ware „Kościół prawosławny”, wydanej przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w grudniu 2002. Wszystkich zainteresowanych historią, nauczaniem i nabożeństwem Kościoła prawosławnego zachęcamy do lektury tej książki (dostępnej w sklepiku www.cerkiew.pl).]

— bp Kallistos (Ware), tłum. o. Włodzimierz Misijuk