Rola i miejsce św. Apostoła Piotra według tekstów liturgicznych Kościoła prawosławnego.

W Kościele prawosławnym każdy dzień tygodnia posiada swojego świętego. Dla podkreślenia roli i znaczenia świętych Apostołów w historii zbawienia, w każdy czwartek są wspominani św. Mikołaj i święci Apostołowie/1/. Każdy z Apostołów posiada również dzień swojej pamięci w roku kościelnym. Św. Piotr jest wspominany 16 stycznia, kiedy to oddajemy pokłon jego cierpieniom za Chrystusa. Święto to zostało ustanowione na pamiątkę uwięzienia i cudownego uwolnienia św. Piotra za panowania króla Heroda Agryppy (DzAp.12,3-11). Nazwa tego święta „Adoracja więzów Apostoła Piotra” (słow. „Pokłonienije cziestnym wierigam Apostoła Pietra”) wskazuje na to, że chrześcijanie darzyli wielkim szacunkiem świadectwo wiary dawane przez św. Piotra/2/ . Św. Piotr jest również wspominany wspólnie z Apostołem Pawłem - 29 czerwca oraz wspólnie ze wszystkimi dwunastoma Apostołami - 30 czerwca/3/ .

Św. Apostoł Piotr w tekstach liturgicznych 16 stycznia.

Wszystkie teksty liturgiczne są twórczością literacką i poetycką. Z jednej strony zawierają w sobie elementy panegiryku, z drugiej zaś ukazują wiarę autorów tych tekstów i wiernych używa¬jących tych tekstów w czasie nabożeństw. Uwaga ta odnosi się oczywiście również i do tekstów modlitewnych zawartych w nabożeń¬stwie z 16 stycznia.
Św. Piotr jest nazywany „kamieniem wiary”/4/. W tym sformułowaniu jest wyraźne odniesienie do Mt.16,18. To sformułowanie musi być rozumiane w kontekście innego fragmentu. W tekstach jutrzni, w kondakionie po trzeciej pieśni kanonu czytamy: „Kamień Chrystus wychwala (słow. prosławljajet) kamień wiary, pierwszego ze światłych uczniów”. Z tekstu tego widać, że kamieniem Kościoła, zgodnie z nauczaniem Kościoła jest Chrystus, zaś św. Piotr jest kamieniem wiary.
Na określenie samej osoby św. Piotra i jego zasług teksty używają bardzo wiele sformułowań ukazujących jego pierwszeństwo wśród Dwunastu Apostołów. Jest on nazwany „ostoją (słow. osnowanije) Kościoła”/5/ , „wiary obrońcą”/6/ „apostołem zajmującym centralne miejsce (słow. pierwopriestolnyj)”/7/, „podstawą wiary”/8/, „najwyższym (słow. wierchownyj) z Apostołów”/9/, „mającym klucze (słow. kluczar) Królestwa niebieskiego”/10/.
Teksty liturgiczne podkreślają i wychwalają działalność ewangelizacyjną św. Piotra, który jako „powołany z rybaków, jak ryby łowi ludzi z głębin pokusy i przyprowadza do Tego, Który jego powołał” /11/. Jest nazwany tym, który „serca niepokornych Żydów na wiarę nawrócił” /12/, „głosił Syna, również nie mającego początku jak Ojciec” /13/. Św. Piotr „przechodząc podobnie jak słońce cały świat (słow. wsielennuju) rozjaśnił głęboką noc złego wielobóstwa” /14/ i „uprawiając (słow. ziemliediejstwuja) twarde serca uczynił je przynoszącymi dobre plony” /15/. On był tym, „który głosił Boga cierpiącego, który na krzyżu się ukrzyżował” /16/. Kościół modli się też, aby efekty działalności św. Piotra stały się naszym udziałem: „Ty, który zjednoczyłeś się Światłości najczystszej, stałeś się światłem wtórym oświecającym nasze dusze” /17/.
Jako że w tym dniu, Kościół oddaje szacunek cierpieniom św. Piotra, dlatego też wiele miejsca teksty poświęcają jego cierpie¬niom wskazując, że kajdany nosił on ze względu na Chrystusa. Pierwszy troparion szóstej pieśni kanonu jutrzni przekazuje nam tradycję kościelną o śmierci św. Piotra. „W sposób chwalebny, bardzo szybko przecierpiałeś ukrzyżowanie, przygotowując nogi swoje do dróg niebieskich” /18/.
Teksty liturgiczne nie pomijają także trzykrotnego zaparcia się św. Piotra. Ukazują one przy tym, w jaki sposób nastąpiło ponowne przywrócenie św. Piotra do godności apostolskiej. „Trzy¬krotnie wyparłeś się Chrystusa i dlatego trzykrotnym pytaniem uzdrawia (On) twój grzech” /19/. I w innym miejscu: „Trzykrotnym pytaniem: czy miłujesz mnie Piotrze, Chrystus wybacza (słow. isprawi) trzykrotne zaparcie” /20/.
Z powyższego widać, że teksty liturgiczne nabożeństwa poświęconego tylko św. Apostołowi Piotrowi ukazują jego ważną rolę w głoszeniu Ewangelii. Nazywając go pierwszym i zajmującym centralne miejsce (słow. pierwopriestolnym) wskazują na jego miejsce w gronie Dwunastu, ale nie czynią tego w sposób jednoz¬naczny. Mając na uwadze charakter tekstów liturgicznych można stwierdzić, że użycie tak wielu podniosłych i ważnych sformułowań nie upoważnia nas do postawienia św. Piotra ponad innymi Aposto¬łami. To samo, ale w jeszcze większym stopniu możemy dostrzec w nabożeństwie 29 czerwca.

Św. Piotr w tekstach liturgicznych 29 czerwca.

W dniu 29 czerwca Kościół prawosławny wspomina „Świętych, sławnych i najchwalebniejszych, najwyższych Apostołów Piotra i Pawła” (słow. Swiatych sławnych i wsiechwalnych i pierwowierchow¬nych apostoł Pietra i Pawła) /21/. Wielkość tego święta jest zaznaczona „całonocnym czuwaniem” i poprzedzającym go postem. Kościół ustanowił pamięć tych dwóch Apostołów w jednym dniu, ponieważ według tradycji obaj ponieśli śmierć tego samego dnia w Rzymie w 67 roku za panowania Nerona. Nie mniej ważnym jest również to, że Kościół ustanawiając „pierwszeństwo” św. Piotra ustanowił równocześnie i „pierwszeństwo” św. Pawła. Zaznaczyć przy tym należy, że oba te „pierwszeństwa” nie są sprzeczne ze sobą, ale wzajemnie się uzupełniają. Ks. Bułgakow zauważa, że „prymat Piotra [...] okazał się nie bezwarunkowy, albowiem ma swoją granicę w Pawle” /22/. Z Nowego Testamentu wiemy, że pierwszeństwo wiary św. Piotra w gronie Dwunastu jest czymś oczywistym, zaś św. Paweł, który nie należał do Dwunastu i nie znał Chrystusa w czasie jego ziemskiego życia, poniósł największe wysiłki w dziele głoszenia Ewangelii. Mimo, że pierwszeństwo każdego z nich jest innej natury, to Kościół uznał je za równie ważne ustanawiając jeden dzień ich pamięci.
Potwierdzenia takiego rozumienia roli św. Piotra i Pawła możemy doszukać się zarówno w układzie nabożeństwa jak i w tekstach liturgicznych. Układ wieczerni i jutrzni pozwala wyróżnić fragmenty nabożeństwa odnoszące się tylko do św. Piotra i tylko do św. Pawła. Odnosi się to szczególnie do dwóch kanonów jutrzni, z których każdy jest poświęcony tylko jednemu z nich. Są też fragmenty mówiące o obu Apostołach równocześnie.
W pierwszej kolejności, ze względów oczywistych, chciałabym zwrócić uwagę na teksty mówiące o św. Apostole Piotrze. Jest on wielokrotnie nazywany „najwyższym” (słow. wierchowniejszyj), „kamieniem Kościoła Chrystusowego” /23/, ostoją Apostołów” /24/, „najwyższym z chwalebnych Apostołów/25/ , „najlepszym z Apostołów” /26/, „większym od aniołów” /27/, „kamieniem wiary i mającym klucze łaski (słow. kluczar błagodati/28/). Św. Piotr jest nazywany „serdecznym przyjacielem Nauczyciela Chrystusa, Boga Naszego” /29/, który został powołany jako pierwszy (słow. pierwozwannyj) /30/. To pierwszeństwo św. Piotra jest bardzo mocno podkreślone w pierwszym i drugim troparionie kanonu jutrzni. „Najwyższego z Apostołów, pierwszego powołanego przez Chrystusa godnie wychwalajmy dzisiaj natchnionymi przez Boga pieśniami. Ciebie Odwieczny na początku poznał i wybrał jako stojącego na czele swojego Kościoła i najwyżej stojącego (słow. Tja priedwiecznyj prieduwiediew priedustawi jako priedstatiela swojeja cerkwi i pierwoprestolnika). W innym miejscu o św. Piotrze czytamy: Tobie, pierwszemu powołanemu i bardzo umiłowanemu (słow. sieło wozlub¬liennomu) jako chwalonemu przez Boga i stojącemu na czele Aposto¬ łów, Chrystus powstały z grobu jawi się pierwszemu” /31/. „Na kamieniu twojej teologii (słow. na kamieni twojego bogosłowija) umocował Władca Jezus Kościół niezłomny, i w nim ciebie chwalimy Apostole Piotrze” /32/.
W tekstach z 29 czerwca podobnie jak i z 16 stycznia znajdujemy również fragmenty ukazujące na wyrzeczenie się Chrystusa przez św. Piotra: „Piotrze, twoje trzykrotne zaparcie się, które było przed cierpieniami, uzdrawia Władca, umacniając miłość, trzykrotnym radośnie brzmiącym (słow. błagowieszczannym) zapytaniem/33/. Wszystkich określeń, jakie zostały użyte w tym nabożeństwie, w odniesieniu do osoby św. Piotra nie sposób jest wymienić, ze względu na ich ilość i różnorodność.
Jednak w tekstach tego nabożeństwa, albowiem jest to dzień św. Piotra i Pawła, również św. Paweł jest czczony i wielbiony nie mniej niż św. Piotr. Najczęściej są to formy i zwroty inne, ponieważ inne było apostolstwo św. Pawła, ale możemy też spotkać wyrażenia, które odnosiły się i do św. Piotra.
Św. Paweł jest nazwany „Apostołem zajmującym centralne miejsce (słow. pierwoprestolnik)” /34/, „ustami Pańskimi, fundamentem nauki” /35/, „pieczęcią i ukoronowaniem Aposto¬łów” /36/, „pochwałą wszechświata” /37/. Symbol „kamienia”, tak bardzo często, zgodnie z imieniem stosowany do św. Piotra, w tekstach liturgicznych jest również odniesiony do św. Pawła. „Ty stałeś się kamieniem fundamentu dla wiernych, bardzo cennym i węgielnym (słow. krajeugolien) Zbawiciela i Pana” /38/. W innym miejscu czytamy; „Pawle wszechbłogosławiony, na fundamencie twoim, umacniają się światłości cnót chwalebnych” /39/.
Jednakowa chwała i cześć należna obu jest podkreślona w tych miejscach, gdzie obaj Apostołowie są wychwalani przez Kościół tymi samymi słowami. Już w nazwie święta obu czcimy jako „świętych, sławnych chwalebnych i najwyższych Apostołów”. W tekstach obaj są nazwani „najjaśniejszymi gwiazdami Kościoła” /40/, „gwiazdami uczoności, oświecającymi wszechświat” /41/, „stojącymi na czele (słow. pierwostojatielstwujuszczi) zgromadzenia przyjaciół Twoich” /42/, „stojącymi na czele głoszących Boga” (słow. bogopropowiednikow pierwostojatieli) /43/. Kościół wzywa wiernych, aby obu Apostołów czcić podobnie, żadnego nie wywyższając: „Piotra i Pawła podobnymi chwałami wielbimy, albowiem siali słowo wszystkim, bez zawiści” /44/. Mimo, że w świadomości wiernych zachowana jest różnica ich służenia apostolskiego, to ich zasługi dla Kościoła są jednakowe. Przykładów takiego pojmowania roli obu Apostołów w tekstach liturgicznych można odnaleźć bardzo wiele. Oto kilka z nich.
„Najwyższych Piotra i Pawła, jako przewodzących całemu światu, wychwalamy, uczniów Chrystusa i fundamenty Kościoła, prawdziwych filarów i murów i głosicieli (trąby) boskich Chrystusowych nauk i cierpień [...] Piotrze kamieniu i fundamencie i Pawle, który jesteś wybranym naczyniem” /45/.
„Obywatele górnej Jerozolimy, kamień wiary, krasomówca Kościoła Chrystusowego, Trójcy dwoje (słow. trojczeskaja dwojca), rybacy świata...” /46/.
„Dzisiaj dla wszystkich krańców, zajaśniało radosne święto, najchwalebniejsza pamięć najmądrzejszych Apostołów i największych Piotra i Pawła; dlatego i Rzym raduje się wielbiąc w pieśniach i śpiewach” /47/.
„Wierni, kościelny kamień, najchwalebniejszego Piotra i zwycięzcę Pawła, sieć świata, godnie wychwalajmy jako mających klucze niebiańskie...” /48/.
„Wszyscy największych Apostołów wychwalajmy, boskich Piotra i Pawła, świeczniki wszechświata, głosicieli wiary, trąby teologii, głosicieli nauki, filary Kościoła, burzycieli fałszu” /49/.

Wszystkie teksty liturgiczne z 29 czerwca wyraźnie pokazują, że świadomość liturgiczna i teologiczna Kościoła wielbi obu świętych Apostołów jako wiernych uczniów Chrystusa, filary Kościoła nie czyniąc jakościowego rozróżnienia między nimi. Św. Piotr nie jest stawiany ponad św. Pawła. Wszystkie teksty wywyższające św. Piotra są równoważone przez teksty wywyższające św. Pawła. Ich miejsce i rola w Kościele jest jednakowo czczona. Wspólne czczenie św. Piotra i Pawła wynika ze świadomości eklezjalnej Kościoła.

Święci Apostołowie w tekstach liturgicznych 30. czerwca.

Święto 30. czerwca w tradycji Kościoła prawosławnego jest nazwane Soborem [synaxa - zgromadzenie] świętych sławnych i najchwaleb¬niejszych Dwunastu Apostołów. Nabożeństwo to zawiera w sobie dwie warstwy treściowe. Jedną część nabożeństwa stanowią teksty ku czci św. Piotra i Pawła, drugą zaś teksty ku czci całego Kolegium Dwunastu. W tym wewnętrznym podziale nabożeństwa wyraźnie dos¬trzegamy zgodne z tradycją liturgiczną pierwszeństwo św. Piotra i Pawła. Należy przy tym pamiętać, że św. Paweł nie wchodził do grona dwunastu uczniów, a mimo to jego rola i miejsce są zaznaczone w tym nabożeństwie. W większości, teksty odnoszące się do św. Piotra i Pawła są wzięte z nabożeństwa 29. czerwca. Jednak w nabożeństwie na dzień 30 czerwca znajdujemy występujący po raz pierwszy, bardzo ciekawy tekst, który ukazuje nie tylko znaczenie św. Piotra w gronie Dwunastu, ale także jego miejsce w pierwszym Kościele. „Piotrze, najwyższa ostojo Apostołów, ty, który wszystko zostawiłeś i poszedłeś za Nauczycielem [...] w Rzymie byłeś pierwszym biskupem, byłeś chwałą i uwielbieniem największego z miast, umocnieniem Kościoła” /50/.
W nabożeństwie ku czci wszystkich dwunastu Apostołów, Kościół oddaje cześć i szacunek ich apostolstwu, zasługom jakie położyli oni w krzewieniu wiary i zwiastowaniu Nowego Przymierza. Dlatego też są oni nazywani „boskimi trąbami Pocieszyciela” /51/, „boskimi uczniami Chrystusa” /52/, „umiłowanymi uczniami Chrystusa” /53/, „najbardziej jasnymi i przez Boga oświeconymi świecznikami świata” /54/. Myśl o soborowości całego kolegium apostolskiego wyrażona jest w następujących słowach:
„Zbierzmy się, aby radośnie wychwalać najczcigodniejszą Dwunastkę uczniów. Radujcie się , którzy obeszliście wszystkie ziemie pod słońcem (słow. wsju podsołniecznuju obszedsze) [...] nauczyliście się boskich rzeczy” /55/.
Wyrażone to jest również w tym fragmencie nabożeństwa gdzie, Apostołowie wymienieni są po imieniu:
„Módlcie się do Władcy wszystkich o nasze zbawienie Piotrze i Pawle, pracownicy słowa; Andrzeju, Jakubie i Janie najmądrzejszy; Bartłomieju i Filipie, Tomaszu i Mateuszu; Szymonie, Judo, boski Jakubie, całego świata najczcigodniejszych dwunastu uczniów, którzy w świecie głosiliście Najświętszą Trójcę [...] zaprawdę niezniszczalne mury Kościoła, niezachwiane filary” /56/.
W tekstach tych widać wyraźnie, że wszyscy Apostołowie (nie tylko św. Piotr) są nazwani, filarami, murami, gwiazdami i świecznikami Kościoła. I nie jest to tylko literacka forma, lecz także świadomość Kościoła uznająca kolegialność i soborowość całego grona Dwunastu Apostołów.
Powyższe teksty, szczególnie w odniesieniu do św. Piotra, wśród wiernych Kościoła prawosławnego, mogą wywoływać pewne zdumienie, szczególnie jeżeli zechcemy je porównać z poglądami katolickimi na temat roli i miejsca św. Piotra. Dlatego, bardzo ważnym jest w tym przypadku zwrócenie uwagi na czas powstania tych tekstów. Wśród autorów tekstów na dzień 29 i 30 czerwca Mineon wymienia między innymi takich hymnografów jak św. Jan Damasceński (+749), św. Kosma Melodos (VII/VIII), św. Andrzeja z Krety (+740), a nawet św. Efrema (+373). Większość tekstów tych nabożeństw powstała najprawdopodobniej na przełowmie VII i VIII w., chociaż samo święto istniało niewątpliwie wcześniej. Zachowane są homilie św. Jana Chryzostoma na te święta/57/. Musimy mieć świadomość, że w tym czasie nikt na Wschodzie nie widział jeszcze zagrożenia ze strony papieży rzymskich, chcących kształtować określone prawa Kościoła zachodniego opierając się na autorytecie św. Piotra i sukcesji po nim. Najprawdopodobniej dopiero św.Focjusz dostrzegł ważność eklezjologicznego nieporozumienia między Wschodem i Zachodem/58/ .

---------------------------------
1. Ponadto Kościół prawosławny wspomina w niedzielę (mała Pascha) - Zmartwychwstanie , w poniedziałek - moce niebieskie, we wtorek - św. Jana Chrzciciela, w środę i piątek - Krzyż i męki Pańskie, w sobotę - Bogurodzicę i wszystkich świętych.
2. Słowo wierigi oznacza łańcuch, łańcuchy. Jednak w tradycji chrześcijańskiej oznacza „dobrowolnie nałożone przez ascetów kajdany, łańcuchy dla umartwiania ciała, które oznaczały poddanie się Chrystusowi”.
3. Nie tylko pamięć św. Piotra jest czczona w Kościele prawosławnym trzykrotnie. Trzykrotnie w ciągu roku wspominamy również św. Jana Apostoła, św. Tadeusza (słow. Fadieja). Świętego Apostoła Bartłomieja (Natanaela) Kościół wspomina czterokrotnie. Wszystkich pozostałych Apostołów z Dwunastu dwukrotnie.
4. Sława na „Panie wzywam” (ros. Gospodi wozwach); por. sława na stichownie wieczerni; kondakion po trzeciej pieśni kanonu jutrzni. Wszystkie teksty nabożeństwa 16 stycznia przytaczam za Minia, miesiac iannuarij, Moskwa 1793.
5. Sława na „Panie wzywam”.
6. Tamże.
7. I troparion pierwszej pieśni kanonu jutrzni. Słowo pierwopriestolnyj, które w bardzo wielu miejscach jest używane nie tylko w odniesieniu do św. Piotra jest bardzo trudne do przetłumaczenia na język polski. Dlatego tłumacząc je jako „zajmujący centralne miejsce” próbuję oddać znaczenie treści tego słowa, nie starając się tłumaczyć go dosłownie. Gdyby tłumaczyć słowo to dokładnie, brzmiałoby ono „pierwszy na tronie”, „pierwszy na ołtarzu”, co według mnie nie oddaje sensu tego słowa, ponieważ w tym przypadku chodzi o pozycję św. Piotra wśród pozostałych Apostołów i świętych.
8. III troparion pierwszej pieśni kanonu jutrzni.
9. II troparion trzeciej pieśni kanonu jutrzni; por. kondakion po szóstej pieśni kanonu.
10. Siedalen po trzeciej pieśni kanonu jutrzni.
11. II troparion pierwszej pieśni kanonu jutrzni.
12. I troparion czwartej pieśni kanonu jutrzni.
13. I troparion piątej pieśni kanonu jutrzni.
14. III troparion siódmej pieśni kanonu jutrzni.
15. I troparion ósmej pieśni kanonu jutrzni.
16. III troparion trzeciej pieśni kanonu jutrzni.
17. I troparion trzeciej pieśni kanonu jutrzni.
18. Wydaje się, że z takiej kompozycji tego tekstu, można wnioskować, że św. Piotr, był ukrzyżowany głową w dół, co też głosi tradycja Wschodu i Zachodu.
19. I troparion siódmej pieśni kanonu jutrzni.
20. Jana Monacha, Sława na stichownie na jutrzni.
21. Nazwę święta oraz wszystkie teksty liturgiczne z 29 i 30 czerwca przytaczam według Minia, miesiac iunij, Moskwa 1793.
22. Bułgakow, Sww. Pietr i Joann dwa pierwoapostoła, Paris 1926, s.41-42.
23. Wieczernia mała, stichira na stichownie.
24. Tamże.
25. Wieczernia na litii św. Germana; por. I troparion pierwszej pieśni kanonu jutrzni.
26. Jutrznia, I stichira na Chwalitiech.
27. III troparion trzeciej pieśni kanonu św. Piotra na jutrzni.
28. Jutrznia, siedalen po I-ej kafizmie; por. Siedalen po trzeciej pieśni kanonu jutrzni.
29. Wieczernia wielka, Sława na stichownie, Efrema Kira.
30. Na uwagę zasługuje fakt, że powołanym jako pierwszy (słow. pierwozwannyj) w tradycji Kościoła jest nazywany św. Apostoł Andrzej, brat św. Piotra, którego pamięć jest obchodzona 30 listopada.
31. II troparion siódmej pieśni kanonu św. Piotra na jutrzni.
32. II troparion trzeciej pieśni kanonu św. Piotra na jutrzni.
33. III troparion siódmej pieśni kanonu św. Piotra na jutrzni; por. Sława na „Panie wzywam” na wielkiej wieczerni (Jana Monacha).
34. Wieczernia, IV stichira na litii.
35. Tamże.
36. I troparion siódmej pieśni kanonu św. Pawła na jutrzni.
37. Wieczernia, Sława na litii.
38. I troparion trzeciej pieśni kanonu św. Pawła na jutrzni.
39. II troparion trzeciej pieśni kanonu św. Pawła na jutrzni.
40. Jutrznia, stichira po 50 psalmie.
41. Wieczernia mała, stichira na „Panie wzywam”.
42. Tamże.
43. Wieczernia wielka, stichira na „Panie wzywam”.
44. Wieczernia wielka, stichira na litii (Andrzeja z Jerozo¬ limy).
45. Tamże, (Arseniusza).
46. Tamże, (Jana Monacha).
47. Wieczernia wielka, Sława na stichownie (Efrema Karia).
48. Siedalen po I katyzmie, sława.
49. Jutrznia, swietilien.
50. Jutrznia 30 czerwca, pierwsza stichira na chwalitiech.
51. Jutrznia, siedalen po drugiej katyzmie.
52. II troparion ósmej pieśni kanonu św. Apostołów na jutrzni.
53. Jutrznia, ikos kondakionu.
54. Tamże.
55. Jutrznia, swietilen.
56. Jutrznia, czwarta stichira na chwalitiech. W tekście tym do grona Dwunastu zaliczony jest św. Paweł, natomiast Prawosławnyj Cerkownyj Kaliendar pod datą 30 czerwca nie wymienia św. Pawła, lecz św. Macieja wybranego na miejsce Judasza.
57. Zob. w: Biesiedy na Jewangielije ot Ioanna Bogosłowa, Moskwa 1993, t.II, s.615-621.
58. Zob. Meyendorf Joann prot, Apostoł Pietr i jego prjejemstwo w wizantijskom bogosłowii, w: Prawosławije w sowrjemiennom mire, New York 1981, s.91.

— o. Jerzy Tofiluk