Zadziwiony prawosławiem

Klasyczne chrześcijaństwo żyje historią zgodnego powszechnego nabożeństwa. Uzależnione jest ono nie od poglądów jakichś poszczególnych osób, ale od tego, jak klasyczna jednomyślność kształtuje codzienne życie danej osoby.

Moja opowieść jest żywym dowodem na to, jak życie może się radykalnie zmienić przez spotkanie świętych klasycznego chrześcijaństwa.

Po studiach doktoranckich w Yale nauczałem w dwóch seminariach. Chociaż formalnie nauczałem teologii, moje serce skupiało się na radykalnych wizjach zmian społecznych i na rażącym upolitycznianiu misji Kościoła. Bezkrytycznie dostosowywałem się do nowoczesności, pretendującej do prorokowania, a mimo to nie dostrzegłem zniewolenia tejże nowoczesności przez świeckie założenia humanistyczne.
Zwrot nastąpił, gdy Will Herbert, mój krewki, ujmujący żydowski mentor powiedział mi, że pozostanę teologicznie niewykształcony, dopóki dokładnie nie przestudiuję Atanazego, Ambrożego, Bazylego i Cyryla Aleksandryjskiego.

Swoim zwykłym szorstkim głosem powiedział, „Tom, nie spotkałeś jeszcze wielkich umysłów twojej własnej tradycji. Tak jak ja, po moich dniach komunizmu, aby odkryć, kim jestem jako Żyd, uznałem za niezbędne dokładne przeczytanie Talmudu i Midrasza, ty, aby odkryć, kim jesteś jako ewentualny człowiek wiary, będziesz musiał usiąść u stóp starożytnych pisarzy chrześcijańskich. Bez solidnej bazy tekstowej zagubisz się pośród domyślnych znaczeń. Jeśli chcesz się wgłębić i stać się aktywnym teologiem, a nie współczesnym wszystkowiedzącym ekspertem, lepiej zabierz się do roboty.” Osłupiałem. Przydybał mnie.

Gdy z mozołem przebijałem się przez piękne teksty klasycznego chrześcijaństwa, wychynąłem z zeświecczającego labiryntu, aby rozkoszować się świętymi tajemnicami wiary i powtarzającymi się zagadkami ludzkiego bytu. Uświadomiłem sobie, że to nie ja interpretowałem teksty - to one mnie interpretowały. Wyzwoliły ze mnie szerszą gamę pytań:
Jak Bóg mógł stać się naprawdę człowiekiem, nie przestając być Bogiem?
Jak wolność ludzka, tak rozdarta historią grzechu, może być radykalnie pojednana w krzyżu?
Jeśli Bóg jest wszechmogący i wszechdobry, to jak może dopuszczać, aby grzech miał tak trwały wpływ na ludzkie procesy społeczne?

Okazało się, że każde pytanie, o którym sądziłem, że jest nowe, było już wcześniej intensywnie badane. Byłem u progu wypływającej z doświadczenia wielu pokoleń wiedzy starożytnej wspólnoty wiary, która, jak odkryłem, ciągle trwa jako wspólnota żywa i opiekuńcza. Teraz i ja pozostaję w błogosławionej obecności wspólnoty świętych wszystkich pokoleń.

Co zmieniło bieg mego życia? Na tyle uważne czytanie tekstu Pisma Świętego, aby postrzegać je tak, jak czynili to zwłaszcza jego zgodni komentatorzy pierwszych wieków chrześcijaństwa: Atanazy, Bazyli, Grzegorz z Nazjanzu i Jan Chryzostom na Wschodzie; Ambroży, Hieronim, Augustyn i Grzegorz Wielki na Zachodzie.

W 1972 r. w ciągu kilku dni głębokiego skupienia przeczytałem 14-ty tom zbioru dzieł patrystycznych z tekstami Ojców Nicejskich i Ponicejskich. Jest to prosty opis rozstrzygających kanonów (zawierających orzeczenia pasterskie, a nie tylko postanowienia dogmatyczne) Soborów Ekumenicznych i znaczących soborów lokalnych, które uzupełniały wielkie Sobory Powszechne pierwszego tysiąclecia. Od tej pory nie byłem tym samym człowiekiem. To czytanie wstrząsnęło wszystkim, z czym zetknąłem się jako nauczyciel, pisarz i redaktor przez resztę mojego życia.

Zostałem odszukany i znaleziony przez starożytną mądrość.

Thomas C. Oden jest redaktorem naczelnym serii wydawniczej „Ancient Christian Commentary on Scripture” (Starochrześcijańskie komentarze Pisma Świętego). Powyższy opis pochodzi z jego książki “The Rebirth of Orthodoxy: Signs of New Life in Christianity” (“Odrodzenie prawosławia: Znaki nowego życia w chrześcijaństwie”) (HarperCollins, 2003).

— Thomas C. Oden, tłum. Paweł Hamerski