Przesiedlenie ludności ukraińskiej z Polski do Ukraińskiej Republiki Radzieckiej
Jednym z ciosów jaki dotknął Kościół Prawosławny w końcu II wojny światowej było przesiedlenie Ukraińców i Łemków do Ukraińskiej Republiki Radzieckiej.
Przesiedlenia rozpoczęły się 15 października 1944 r., a zakończyły 2 sierpnia 1946 r. Podstawą prawną przesiedleń była umowa zawarta między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego (ówczesnym rządem komunistycznym), a rządem ZSRR.
Na przestrzeni kilkunastu miesięcy przesiedlono łącznie 488 000 ludności z tego 180 000 prawosławnych Ukraińców z Chełmszczyzny, Podlasia oraz 15 000 Ukraińców i Łemków z Łemkowszczyzny. Los 12 kapłanów Cerkwi Prawosławnej w Polsce nie był znany. W trakcie przesiedleń wojsko polskie dopuściło się licznych zbrodni przeciwko ludzkości: palono ukraińskie i łemkowskie zabudowania, mordowano ludzi, stosowano przemoc wobec przesiedleńców oraz gwałcono i bito kobiety. Eskalacja zbrodni nie jest do końca wyjaśniona i znana dla polskiej i ukraińskiej historiografii.
Po przeprowadzonej akcji przesiedleńczej Sztab Generalny Wojska Polskiego i Państwowa Komisja Bezpieczeństwa rozpoczęła przygotowania do drugiej akcji przesiedleńczej znanej jako Akcja „Wisła”, która rozpoczęła się 28 kwietnia 1947 r.
Obie fale przesiedleń zrujnowały struktury demograficzne i cerkiewne na terenie Chełmszczyzny i Łemkowszczyzny oraz ziemiach Nabużańskich.
Na podst.:
M. Buczyło, Wypędzić, rozproszyć. Akcja „Wisła”, w: Karta. Kwartalnik historyczny, 49/2006, s. 32 – 55.
S. Dudra, Kościół Prawosławny na ziemiach zachodnich i północnych Polski po II wojnie światowej, Zielona Góra 2004, s.89 - 91.
Stefan Dmitruk
