Historia Męskiego Domu Zakonnego pw. św. wlk. męczennika Dymitra Sołuńskiego w Sakach
16 lipca 2001 r.
JE metropolita warszawski i całej Polski Sawa powołał do życia Męski Dom Zakonny
pw. św. wlk. męczennika Dymitra Sołuńskiego w Sakach. Pierwszym przełożonym wspólnoty został
o. ihumen Warsonofiusz (Doroszkiewicz). Monaster powstał na bazie parafii, której dzieje sięgają co najmniej XVI w. Wówczas istniała pierwsza cerkiew ufundowana przez szlachecki ród Sakowskich. Świątynię przeniesiono w 1595 r. z Dubicz Cerkiewnych. Na przestrzeni kolejnych lat cerkiew spłonęła, a na jej miejsce wybudowano kolejną świątynię. Cerkiew była dwukrotnie, gruntownie remontowana: w 1890 r. (wówczas wzniesiono dzwonnicę i nadano cerkwi obecny kształt) oraz w latach 50 XX w. Ten ostatni remont został przeprowadzony z inicjatywy matuszki
Marii Kudriawcew. W latach 1992 – 1998 wieś Saki i Toporki stanowiły samodzielną parafię, której proboszczem był
o. Alim Rusinowicz.
W grudniu 2001 r. na potrzeby monasteru został zakupiony budynek dawnej szkoły podstawowej w Sakach. Od tego czasu rozpoczął się proces adaptacyjny budynku do warunków życia mniszego. W budynku monasterskim zorganizowano cele mnisze, salę gościnną oraz cerkiew domową pw.
św. Nektariusza z Eginy , w której znajduje się ikona z cząstką relikwii świętego. W sierpniu 2002 r. parafia monasterska przyjęła na nocleg pielgrzymów idących na Św. Górę Grabarkę. Dwa lata później parafia kleszczelowska zorganizowała I Pielgrzymkę do Monasteru w Sakach z okazji święta Przemienienia Pańskiego. W czerwcu 2005 r. restaurator Michał Pieczonko odnowił ikonę św. Dymitra Sołuńskiego, zaś wierni odmalowali główną cerkiew monasterską.
Monaster w Sakach jest odwiedzany przez dostojników Cerkwi – metropolitę Sawę, biskupów naszej Cerkwi, bp kosowskiego Artemiusza (patriarchat serbski, 2005 r.) oraz licznych pielgrzymów. W klasztorze odbywają się, organizowane przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej, spotkania modlitewne chłopców w okresie Wielkiego oraz Bożonarodzeniowego Postu.
Głównym świętem monasterskim jest dzień pamięci św. Dymitra Sołuńskiego (26 października/8listopada), zaś drugim święto Przemienienia Pańskiego (6/19 sierpnia).
Stefan Dmitruk
