Patronalne święto „Garbarskiej cerkwi” w Szentendre

Przemienienie pańskie to patronalne święto jednej z siedmiu wybudowanych przez Serbów cerkwi w położonym na północy od Budapesztu miasteczku

Szentendre (serb. Sentandreja), a także jedno z najważniejszych świąt tego niewielkiego miasta i serbskiej mniejszości narodowej na Węgrzech.
Szentendre w dziejach Serbów zajmuje szczególnie ważne miejsce. W późniejszym okresie braku własnej państwowości Serbowie traktowali miasto jako swoją stolicę, tutaj bowiem znajdowała się siedziba patriarchy Arseniusza III, pod przewodnictwem którego w końcu XVII w. kilkadziesiąt tysięcy rodzin uciekinierów osiedliło się na Węgrzech (tzw. Wielka Wędrówka Serbów). W wyniku tej migracji opustoszałe podczas panowania Turków węgierskie miasteczko stało się serbskim ośrodkiem religijnym, a z czasem także kulturalnym i gospodarczym. Pochodzący z różnych miejscowości Serbscy uciekinierzy osiedlili się w Szentendre w różnych częściach miasta, tzw. mahałach, z których każda wybudowała własną świątynię. Sytuacja demograficzna od momentu pojawienia się w Szentendre Serbów z czasem uległa jednak znaczącym zmianom, w efekcie których w mieście, gdzie w XVIII w. Serbowie stanowili 90 procent ludności, na początku XXI w. zostało ich zaledwie 0,4 procent. Z siedmiu wybudowanych przez Serbów cerkwi jedynie 4 przynależą obecnie do Serbskiego Kościoła Prawosławnego, a tylko w jednej odbywają się co tydzień nabożeństwa.

Cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego została wybudowana w pobliżu Dunaju w latach 1741-46, w dzielnicy zamieszkanej w większości przez garbarzy – stąd druga nazwa „Garbarska cerkiew” (serb. Tabačka crkva). Obrazy ikonostasu zostały wykonane przez nieznanego ukraińskiego malarza w latach 1745-46.

Na tegoroczne święto Przemienienia Pańskiego tradycyjnie przyjechało dużo Serbów nie tylko z Węgier, ale także z zagranicy. Boskiej Liturgii, którą sprawowali duchowni Budzińskiej Diecezji Serbskiego Kościoła Prawosławnego, przewodniczył biskup braničevski Ignacy (Midić). Po Liturgii i poświęceniu winogron wierni udali się na tradycyjny spacer śladami serbskich zabytków miasta. Po południu wrócili do cerkwi na poświęcenie świątecznego kołacza (serb. kolača) i koliwa (serb. žita), następnie już przed cerkwią rozpoczęła się ludowa zabawa, która później przeniosła się na brzeg Dunaju na plac świętego męczennika kosowskiej bitwy księcia Łazarza, i trwała tam do późnego wieczora.

Na podstawie: Srpske nedeljne novine; zdjęcia: Iván Jaksity. Więcej fotografii z opisanych uroczystości można obejrzeć w tym miejscu

— Rakovics Róbert Damian