Syria: uroczystości św. Eliana z Homs w jego rodzinnym mieście po raz pierwszy od 3 lat

Święty Elian z Homs jest jednym z najbardziej czczonych świętych przez prawosławnych Syryjczyków; niestety, poza Bliskim Wschodem jego postać jest mniej znana.
Święty Elian żył w drugiej połowie III wieku w Homs, które wówczas było pod kontrolą pogańskiego Imperium Rzymskiego. Jego ojciec był żarliwym poganinem i wojskowym, natomiast matka chrześcijanką (najprawdopodobniej o Ewangelii usłyszała od swojej służącej) – wychowywała swego syna w wierze w Chrystusa, w tajemnicy przed mężem. Przez jego despotyzm wiele wycierpiała i często chorowała - lekarze byli częstymi gośćmi w ich domu. Dzięki temu jednak młody Elian nauczył się sztuki lekarskiej, przez co później stał się jednym z tzw. „darmo leczących”, podobnie jak np. święci Kosma i Damian.

Były to czasy wielkich prześladowań chrześcijan ze strony Rzymu, stąd też w 284 lub 285 roku Eliana pochwycono, gdyż lecząc ludzi, zarazem głosił im Chrystusa, co wielu się nie podobało, w tym jego ojcu. Elian przez 40 dni był więziony i publicznie torturowany – miała to być nauczka dla chrześcijan zamieszkujących Homs. W dniu swej śmierci był poddany szczególnym torturom – m. in. po ostrzyżeniu głowy wbijano w nią gwoździe; wiedząc, że to już koniec jego ziemskiego życia, Elian poprosił swych prześladowców o chwilę na modlitwę. Przystali na to, i święty zawołał „Wysławiajcie Pana w Niebiosach i na Ziemi! Panie, przebacz temu miastu za przelaną krew Twoich sług”. Męczennik prosił Boga również o wzmocnienie w tych strasznych chwilach. Modlitwa świętego rokrocznie jest wygłasza w jego rodzinnym mieście na uroczystościach mu poświęconych, 6 lutego – kiedy oddał ducha.

Zanim jednak zmarł, będąc w stanie agonalnym, zabójcy go porzucili. Święty Elian doczołgał się do pobliskiej jaskini, gdzie mieszkał pewien garncarz, który był chrześcijaninem. Po śmierci Eliana garncarz pochował męczennika w ukryciu z obawy przed Rzymianami. Jednakże następnej nocy przyśnił mu się św. Elian i poprosił go, by jego ciało złożono w cerkwi. Była tam wówczas cerkiew św. Barbary, i mimo prześladowań, świętego pochowano z należnymi honorami, a jego pogrzeb zgromadził wielu lokalnych chrześcijan. Kiedy w 313 roku cesarz Konstantyn ogłosił edykt mediolański dający wolność wyznania, około sto lat po wprowadzeniu tego dokumentu, w jaskini, gdzie dokonał żywota św. Elian, wybudowano okazałą cerkiew. Kilkukrotnie była ona atakowana – gdyż, jak wiadomo z historii, dobre czasy dla chrześcijan w Syrii nie trwały długo, albowiem w połowie VII wieku kraj ten najechali muzułmanie.

Mimo to, cerkiew ta, obecnie pełniąca funkcję monasteru, istnieje po dziś dzień, będąc żywym przykładem żarliwej, męczeńskiej wiary Syryjczyków. W latach 70-tych ubiegłego wieku dokonano jej gruntownej renowacji, czemu przysłużył się znacząco Patriarchat Rumuński, fundując m. in. drewniany (czyli nie tak typowy w Syrii) ikonostas, a także nowe freski – przy tych pracach odkryto również freski z XII, a nawet VI wieku. Do grobu świętego Eliana pielgrzymuje wielu wiernych, doznając uzdrowienia dusz i ciał.

Ostatnim atakiem na cerkiew św. Eliana były działania wojenne w ramach konfliktu w Syrii. Islamiści świątyni nie zburzyli, choć ją uszkodzili, wyjęli również i zniszczyli niektóre ikony z ikonostasu; pozostawiono natomiast grób św. Eliana i prawie wszystkie freski. Chrześcijanom świątynię zwrócono w maju 2014 roku, o czym informowaliśmy tutaj, kiedy to wojska rządowe odbiły starówkę w Homs. Przez tę wojnę domową trzy lata nie odbywały się dorocznego uroczystości 6 lutego.

Dlatego też w tym roku, po tej trzyletniej przerwie, do Homs zawitał sam patriarcha Antiochii – Jan X. Obchody rozpoczęły się wieczór wcześniej, wielką wieczernią z litiją (błogosławieństwo chlebów i litania do świetych) sprawowaną przez biskupa Homs Jerzego. Szóstego lutego natomiast zwierzchnik Cerkwi antiocheńskiej przewodniczył Jutrzni i Boskiej Liturgii sprawowanej w asyście licznie zgromadzonego lokalnego kleru, oraz rzeszy wiernych – ludzie stali dosłownie tuż przed ikonostasem, wypełnili balkony i stali także przed świątynią, która jest dość duża. Należy tu podkreślić, iż około 1/3 mieszkańców Homs i okolic to chrześcijanie, głównie prawosławni. Szczególne modły wznoszono o pokój w ojczyźnie oraz ofiary obecnej wojny.

Patriarcha Jan zaznaczył, iż mimo że Homs i jego święte miejsca doznały ran i zbezczeszczenia, to dziś mówi on światu, że jest niezłomny dumny ze swej historii, a św. Elian napawa otuchą wszystkich, którzy cierpią niesprawiedliwe prześladowania. Natomiast biskup Jerzy przypomniał, jak ważną rolę dla prawosławnych chrześcijan w Syrii pełni monaster św. Eliana w Homs, a także stwierdził, iż te uroczystości to największy dowód na to, że siły zła i terroryzm nie zwyciężą w syryjskim państwie.

Po Liturgii patriarcha Jan spotkał się z wiernymi, a także nawiedził katedrę Czterdziestu Męczenników, będącą siedzibą biskupa Homs.

Krótki reportaż libańskiej telewizji Noursat

Pieśń do św. Eliana wykonana w dniu jego święta w 2009 roku

Jeden z troparionów do świętego Eliana – nagranie po arabsku, tłumaczenie na polski:
Twoja miłość do Pana, o Elianie, przekracza granice i przekracza zrozumienie Ciebie, Elianie;
o lekarzu darmo leczący, przecierpiałeś nawet torturę gwoździ, i śpiewałeś hymny pochwalne.
I nas, niszczonych chorobami, ulecz, i podaruj swą wielką miłość.

Na podstawie: antiochpatriarchate.org, sana.sy

— Dominika Kovačević