Gorazd, biskup Bohemii i Moraw (1942)

GORAZD, biskup Czech, Moraw i Śląska, męczennik (Swiaszczennomuczenik Gorazd, jepiskop Bogemskij i Morawo-Silezskij), 22 sierpnia/4 września.

W życiu świeckim Matej Pavlik, urodził się w 1879 r. we wsi Hrubawrbka na Morawach. Po ukończeniu teologii rzymskokatolickiej na Uniwersytecie w Ołomuńcu, został wyświęcony na kapłana. Podczas studiów zainteresował się prawosławiem oraz historią misji świętych Cyryla i Metodego, odwiedził też Kijów.

Gdy po utworzeniu Republiki Czechosłowackiej w 1918 r. Kościół rzymskokatolicki pozostawił całe rzesze wiernych, wśród nich znalazł się przyszły biskup. Skierował on swe kroki do Belgradu - stolicy Serbskiej Cerkwi Prawosławnej. W Serbii złożył śluby zakonne i w 1921 r. został wyświęcony na biskupa Czech, Moraw i Śląska. Od tej pory, pracując w niezmiernie trudnych warunkach, otoczył ojcowską opieką swych wiernych, zawsze mając na względzie dobro Cerkwi i ludzi.

Gdy rozpoczęła się II wojna światowa biskup Gorazd zwrócił się z prośbą do metropolity Berlina Serafina o czasowe przyjęcie go do swojej jurysdykcji, do chwili przywrócenia normalnych kontaktów z Cerkwią serbską.

W tym czasie, 27 maja 1942 r., z rąk zamachowców zginął w Pradze zarządca Czech generał Reinhard Heydrich. Jego następca Kurt Daluege wyznaczył nagrodę dziesięciu milionów koron osobie, która wskaże sprawców tego czynu.

"Terrorystom" - jak ich określali hitlerowcy - pozwolono ukryć się w krypcie katedry świętych Cyryla i Metodego w Pradze. Wkrótce dowiedzieli się o tym hitlerowcy i 18 czerwca okrążyli cerkiew. Wywiązała się wymiana ognia, podczas której trzej zamachowcy zostali zabici, a czterech, nie widząc szans na uratowanie się, popełniło samobójstwo. Oskarżając Cerkiew o udział w spisku i udzielenie pomocy zamachowcom, Niemcy aresztowali duchownych katedry.

Biskup Gorazd nie szukał dla siebie drogi ratunku. Ujął się za aresztowanymi, prosząc o ich zwolnienie, w zamian oddając się w ręce okupantów. Jednak jego również spotkał ten sam los. 27 czerwca został aresztowany, poddany przesłuchaniom i po jednodniowym procesie skazany na śmierć przez rozstrzelanie. Wyrok wykonano 4 września. Wraz z nim śmierć poniósł duchowny Vaclav Cikl oraz starosta cerkiewny Jan Sonnevend, a dzień później duchowny Peterek.

Kilka dni wcześniej, 1 września, władze niemieckie wydały rozporządzenie rozwiązujące struktury Czeskiej Cerkwi Prawosławnej i konfiskujące cały jej majątek na rzecz Trzeciej Rzeszy.

Biskup Gorazd został kanonizowany przez Cerkiew Czech i Słowacji w 1987 r. Jest największym współczesnym świętym tej Cerkwi.

Święty przedstawiany jest jako starszy mężczyzna w liturgicznych biskupich szatach, przyozdobionych krzyżami oraz z mitrą na głowie. Ma krótką, przyprószoną siwizną brodę. Prawą dłoń unosi w błogosławieństwie, w lewej trzyma Ewangelię.

oprac. Jarosław Charkiewicz