Łukasz, biskup Hellady (ok. 946)

ŁUKASZ Z GRECJI, (Łukasz ze Stiri) mnich i asceta (Prepodobnyj Łuka Ełładskij), 7/20 lutego.

Był synem ubogiego greckiego chłopa, zamieszkującego na położonej nie opodal Aten wyspie Egina. Z powodu częstych najazdów Arabów, rodzice zmuszeni byli przenieść się na stały ląd. Osiedli we wsi Kastoria. Tam urodził się im syn.

W młodości Łukasz zajmował się typowo rolniczą pracą. Jednocześnie zaczął prowadzić ascetyczne życie. Dużo czasu poświęcał modlitwie, pomagał ubogim, dzielił się wszystkim co posiadał.

Po śmierci ojca, gdy miał osiemnaście lat, w tajemnicy pozostawił dom i wstąpił do monasteru Bogarodzicy w Atenach. Jednak ihumenowi wspólnoty objawione zostało z jaką wielką gorliwością matka modli się o powrót syna i polecił mu wrócić do domu. Łukasz mieszkał z matką kilka miesięcy, po czym otrzymując jej błogosławieństwo odszedł i osiadł w okolicy cerkwi świętych Kosmy i Damiana, budując tam ziemiankę.

Łukasz żył w samotności uprawiając ogród i sad, owoce swej pracy rozdawał potrzebującym. Pewnego razu zawitali do niego dwaj mnisi i dokonali jego postrzyżyn. Za liczne cnoty święty otrzymał od Boga dar przepowiadania przyszłości. Przewidział m.in. najazd pogańskich jeszcze Bułgarów, przez co mnich musiał przenieść się na siedem lat do Koryntu. Przepowiedział również odbicie Krety z rąk muzułmanów przez Nicefora Fokasa, który wówczas służył cesarzowi Romanowi II.

Św. Łukasz zmarł około 946 r. Przeczuwając zbliżającą się śmierć odwiedził jeszcze miejsca, w których dane mu było żyć. Gdy odszedł, pochowano go zgodnie z życzeniem w jamie, która służyła mu w ziemiance za łoże. Wkrótce miejsce to stało się znane z wielu cudownych uzdrowień. Relikwie świętego spoczęły w kościele pod wezwaniem jego imienia. Świątynia stanowi dzisiaj kompleks monasteru Osios Lukas, wpisanego w roku 1990 na listę światowego dziedzictwa UNESCO ze względu na mozaiki zaliczane do największych arcydzieł X w. Można je obejrzeć tutaj.

Główna świątynia monasteru charakteryzuje się wczesnym układem ikonostasu, pozbawionego rzędów, posiadającym jedynie ikony główne Bogurodzicy oraz Chrystusa:

Główny kościół klasztorny, katholikon, powstał w 1011 roku. Grób św. Łukasza początkowo mieścił się w krypcie, a następnie został przeniesiony do kościoła. Odkąd relikwie zaczęły wydzielać mirro, do monasteru przybywali pielgrzymi, którzy, licząc na uzdrowienie, spali w pobliżu grobu świętego. W XIII w. monaster został splądrowany, a relikwie przewiezione do Wenecji, skąd w 1986 r. powróciły na swoje pierwotne miejsce.

W ikonografii święty przedstawiany jest w czarnych szatach mnicha, z rękoma nieco wystające spod habitu. Ma kasztanowe włosy i nieco przyprószoną siwizną brodę.

Imię Łukasz prawdopodobnie pochodzi od łacińskiego imienia Lucas oznaczającego "pochodzący z Lukanii" (kraina w pd. Włoszech). Inne znaczenie wywodzi się od łacińskiego słowa lucius - "urodzony o świcie" lub "ten, który wstaje o świcie".

opr. Jarosław Charkiewicz i Tomasz Sulima