praojciec Abraham (2000 BC)

ABRAHAM, praojciec (Prawiednyj Awraam praotiec), 9/22 października i niedziela św. Praojców.

Opowiada o nim Księga Rodzaju (rozdziały 12-25).

Żył około dwa tysiące lat przed Chrystusem. Był pierwszym patriarchą Izraela, synem Teracha, człowiekiem bardzo pobożnym. Gdy prawie wszyscy zamieszkujący na ziemi ludzie zapomnieli o Bogu i stali się poganami, Pan pragnąc zachować prawdziwą wiarę, wybrał w tym celu właśnie jego. Pewnego razu objawił mu się i rzekł: "Porzuć ojca twego, idź do ziemi, którą ci ukażę. A uczynię cię narodem wielkim, a w tobie będą błogosławione wszystkie narody ziemi" (Rdz 12,1-2). Posłuszny Bogu, mający siedemdziesiąt pięć lat Abraham wziął rodzinę i udał się do wskazanej przez Pana Ziemi Kanaańskiej, którą nazwał "Ziemią Obiecaną". Tam na stałe osiedlił się ze swym ludem.

Abraham był człowiekiem bogatym jednak nie miał dzieci i przez to bardzo się martwił. Pewnego razu, gdy siedział koło namiotu pojawiło się przed nim trzech podróżnych. Patriarcha przyjął ich i ugościł. Podczas posiłku jeden z przybyszów oznajmił, że żona Abrahama Sara będzie miała syna. Gospodarz zrozumiał, że gości u siebie samego Boga w trzech osobach. Miał wówczas dziewięćdziesiąt dziewięć, a jego żona osiemdziesiąt dziewięć lat.

Gdy Abrahamowi narodził się syn, nadano mu imię Izaak. Pewnego razu Bóg wezwał praojca, by ten złożył Mu ofiarę ze swego jedynego, ukochanego dziecka. Ojciec gotowy do największych poświęceń dla Boga, uniósł nad swym synem nóż, lecz wówczas pojawił się anioł i nie dopuścił do złożenia ofiary. Ofiarowanie Izaaka było symbolem śmierci krzyżowej i zmartwychwstania Chrystusa.

Zgodnie z tradycją cerkiewną patriarcha Abraham zmarł mając sto siedemdziesiąt pięć lat, a jego osoba pozostała wzorem prawości, miłości do Boga oraz posłuszeństwa Jego woli.

Od czasów wczesnochrześcijańskich patriarcha przedstawiany jest jako sędziwy starzec z długą, siwą brodą i długimi włosami.

W Kościele prawosławnym Abraham występuje głównie w jednej scenie - przedstawieniu Świętej Trójcy. Na ikonie "Trójcy Starotestamentowej", nazywanej też "Gościnnością Abrahama", gdy wraz z żoną Sarą pozdrawia i przyjmuje trzech wędrowców-aniołów, utożsamianych w pismach Ojców Kościoła ze Świętą Trójcą. Ponadto wśród innych postaci jest obecny na ikonach Sądu Ostatecznego.

W sztuce zachodniej Abrahama spotykamy przede wszystkim w popularnej już od czasów wczesnochrześcijańskich scenie Ofiarowania Izaaka. Widzimy patriarchę jak unosi nóż nad synem Izaakiem, pragnąc złożyć go Bogu w ofierze. Niekiedy Abraham lewą ręką przykrywa twarz Izaaka, aby zasłonić mu oczy i stłumić krzyk, gdy tymczasem jego prawą dłoń, gotową do ciosu, zatrzymuje anioł. Stąd jako atrybuty służą mu baran i nóż ofiarny.

W wizerunkach indywidualnych, głównie w sztuce średniowiecza, Abraham występował jako zwiastun i poprzednik Chrystusa. Przedstawiany jest też w gronie trzech patriarchów wraz z Izaakiem i Jakubem.

Z prorokiem łączy się też wyrażenie "łono Abrahama", używane przez ewangelistę Łukasza w przypowieści o bogaczu i Łazarzu (Łk 16,22). W średniowieczu w tradycji Kościoła rzymskokatolickiego terminu tego używano do określenia pewnej części zaświatów, w której dusze zmarłych, nie potępionych na wieki, oczekiwały na niebo. Myśl ta przyczyniła się do rozwoju idei czyśćca i w XVI w. wyeliminowała pojęcie "łono Abrahama".

Imię Abraham pochodzi z języka hebrajskiego i oznacza "ojciec wielu narodów".

opr. Jarosław Charkiewicz