«Cerkownyj Kałendar» - jubileusz 30-lecia odrodzenia

Niedawno ukazał się w Sanoku «Церковний Календар 2015 рік». W ten sposób minęło 30 lat nieprzerwanego wydawania tego wyjątkowego wydawnictwa cerkiewnego. Jest to w tej chwili jedyny ukraińskojęzyczny periodyk Kościoła prawosławnego w Polsce. Początki historii prawosławnego kalendarza-almanachu w języku ukraińskim pt. «Cerkownyj Kałendar» sięgają lat 60-70. XX w. Był to okres, gdy literatura religijna ze względu na realia systemu komunistycznego mogła ukazywać się jedynie w bardzo ograniczonym i koncesjonowanym zakresie, tym bardziej w języku ukraińskim. Stąd wielkim wydarzeniem stało się wydanie przez Warszawską Metropolię Prawosławną w 1961 r. pierwszego po drugiej wojnie światowej kalendarza cerkiewnego w języku ukraińskim pt. «Церковний Український Календар на звичайний 1961 рік». Jednak na kolejny rocznik takiego kalendarza trzeba było poczekać aż do 1968 r., gdy ukazał się kolejny ukraiński prawosławny almanach już pod tytułem, który przetrwał do dzisiaj – «Церковний Календар на 1968 рік». Kolejne tomy almanachu ukazywały się przez kolejne lata do 1977 r., gdy przerwano jego wydawanie. Trudno przecenić znaczenie tego wydawnictwa, które było często jedynym źródłem materiałów dotyczących prawosławia w języku ojczystym dla ukraińskich wiernych Kościoła prawosławnego w Polsce, ale także na Ukrainie i w innych krajach za żelazną kurtyną. Odrodzenie tego zasłużonego i bardzo potrzebnego wydawnictwa stało się możliwe dopiero w latach 80. XX w. wraz z odrodzeniem historycznej prawosławnej diecezji przemyskiej, która została reaktywowana w 1983 r. pod nazwą ‘przemysko-nowsądecka’. Ordynariusz reaktywowanej diecezji, wyświęcony na początku 1983 r. biskup Adam, jako jedno z pierwszoplanowych zadań postawił właśnie reaktywowanie kalendarza cerkiewnego w języku ukraińskim. Udało się to zrobić w bardzo krótkim czasie, gdyż późną jesienią 1984 r. ukazał się «Церковний Календар на 1985 рік». W ten sposób po ośmioletniej przerwie reaktywowano periodyk tak ważny dla ukraińskich wiernych Kościoła prawosławnego w Polsce. Przez te 30 lat ukazało się 31 tomów kalendarza na kolejne lata – od 1985 po 2015. Wydawcą almanachu była nieprzerwanie Prawosławna Diecezja Przemysko-Nowosądecka. Poszczególne tomy miały różną objętość, najgrubsze liczyły ponad 300 stron. Redaktorem wydawnictwa i jego wielkim promotorem od samego początku był inicjator odrodzenia periodyku – biskup (potem arcybiskup) przemyski i nowosądecki Adam. „Cerkownyj Kałendar” obok części kalendarzowej zawierał także obszerny dział z tekstami teologicznymi, historycznymi, z zakresu sztuki cerkiewnej, publikowana była poezja, pieśni cerkiewne, bardzo ważne były także artykuły prezentujące życie Kościoła prawosławnego w Polsce, a w szczególności jego ukraińskich wiernych. Grono autorów almanachu liczyło w ciągu tych trzech dekad kilkadziesiąt osób, także spoza granic Polski. Znaczenie almanachu „Cerkownyj Kałendar” sięgało daleko poza granice Kościoła prawosławnego w Polsce. Tegoroczny «Церковний Календар 2015 рік» otwiera artykuł redakcyjny pt. «30 років рідною мовою» („30 lat w języku ojczystym”), w którym zaprezentowano historię tego wydawnictwa. Pierwszy blok materiałów w kalendarzu tradycyjnie stanowi część kalendarzowa, zawierająca kalendarz na cały rok ze świętami i imionami świętych na każdy dzień roku, są tu również wskazówki dotyczące sprawowania nabożeństw, informacje na temat czytań liturgicznych, czy paschalia do 2025 r. Podobnie jak minionych latach, w tegorocznym tomie znalazł się obszerny dział z tekstami dotyczący historii Kościoła prawosławnego oraz sztuki cerkiewnej. Można tam znaleźć artykuły o kijowskim krzyżu-relikwiarzu z 1671 р., o enkolpionie z brązu, o kijowskim wariancie języka cerkiewno-słowiańskiego, o historii kijowskiego monasteru Bohojawleńskiego, o zachodnich wpływach na ikonografię Bogarodzicy czy o wystroju wewnętrznym jednego z najnowszych dzieł sztuki cerkiewnej – cerkwi prawosławnej w Rzeszowie. Znajdziemy tu rozmowę o drugim etapie deportacji Łemków na Ukrainę Sowiecką. Symboliczny charakter ma z kolei rozmowa z arcybiskupem przemyskim i nowosądeckim Adamem – najstarszym wiekiem hierarchą prawosławnym w Polsce, który w 2014 r. ukończył 88 lat. W almanachu nie zabrakło materiałów dotyczących współczesnego życia cerkiewnego w diecezji przemysko-nowosądeckiej. Znajdziemy tu artykuły o obchodzonych w 2014 r. jubileuszach arcybiskupa Adama, święcie na górze Jawor, poświęceniu cerkwi w Bielance. «Церковний Календар 2015 рік» wieńczy oficjalny wykaz adresowy Kościoła prawosławnego w Polsce. Tegoroczny «Церковний Календар 2015 рік» liczy łącznie 260 stron. Na pierwszej stronie okładki umieszczono nowowzniesioną cerkiew w Bielance, zaś na ostatniej – reprodukcje okładek 30 poprzednich tomów almanachu „Cerkownyj Kałendar” z lat 1985-2014. Warto pochylić się nad tym wyjątkowym wydawnictwem, które odegrało historyczną rolę w dziejach prawosławnej periodyki w powojennej Polsce jako najdłużej wydawane czasopismo w innym niż polski języku. Warto tez podkreślić, że obok tygodnika „Nasze Słowo”, prawosławny „Cerkownyj Kałendar” jest najdłużej ukazującym się nieprzerwanie periodykiem ukraińskim w Polsce. «Церковний Календар 2015 рік» można kupić w niektórych świątyniach Kościoła prawosławnego w Polsce. Można go też zamówić w Kancelarii Ordynariusza Diecezji Przemysko-Nowosądeckiej (ul. Zamkowa 16, 38-500 Sanok).

— Grzegorz Kuprianowicz