Czwarta edycja festiwalu Vidovdan – relacja

Za nami IV edycja Festiwalu Kultury serbskiej Vidovdan. Tegoroczne obchody odbyły się w dniach 26-28 czerwca i miały szczególne duchowe znaczenie. Parafia św. Jana Teologa na Bacieczkach w Białymstoku, która jest organizatorem Festiwalu, ukończyła budowę nowego domu parafialnego, w którego murach znajduje się wyjątkowa cerkiew domowa poświęcona św. Mikołajowi Serbskiemu. To jedyna taka świątynia na świecie poza granicami jurysdykcji Serbskiej Cerkwi Prawosławnej. Świątynia, choć mała jest ze wszech miar szczególna, i to nie tylko ze względu na swojego patrona.

Domowa cerkiew św. Mikołaja Serbskiego została opatrzona wyjątkową polichromią wykonaną przez wybitnych serbskich malarzy, którym przewodził prof. Goran Janićijević. Na względnie niewielkiej powierzchni swoje miejsce znalazło 111 postaci świętych naturalnej ludzkiej wielkości, co jest rzadkością we współczesnym świecie. Polichromia jest wykonana metodą Al secco w neo-bizantyjskim stylu nawiązując jednocześnie do serbskiej tradycji ikonopisania. Dobór świętych na malowidłach nie jest przypadkowy. Na ścianach świątyni znaleźli się święci z całego świata, z różnych wieków, ale szczególne miejsce poświęcono świętym z terenów Rzeczpospolitej oraz Serbii. W XVI wieku serbscy malarze na czele z mnichem Nektariuszem pokryli freskami cerkiew Zwiastowania NMP w Monasterze Supraskim. Ta świątynia została zniszczona w XX wieku. Od tamtej pory żadna cerkiew w Polsce nie została upiększona przez serbskich mistrzów, aż do dziś.

Kolejnym arcydziełem w świątyni jest ręcznie rzeźbiony ikonostas oraz stół ofiarny, które wykonał rzeźbiarz Leon Naumiuk. Rzeźba nawiązuje do serbskich motywów sakralnych gustownie przeplatając je z motywami spotykanymi na Podlasiu. Ikony do ikonostasu wykonali malarze z Serbii. Pan Leon Naumiuk zaprojektował również trzy witraże znajdujące się w części ołtarzowej świątyni. Witraż jest metodą rzadko spotykaną w podlaskich świątyniach, toteż i one zasługują na szczególną uwagę. Witraże wykonała pani Helena Gromak- Ołdytowska w swojej pracowni w Supraślu.
Całości dopełniają dwa freski na zewnątrz świątyni, które poświęcono św. Mikołajowi Serbskiemu i Bogarodzicy. Te malowidła zostały wykonane metodą Fresco, czyli na mokrym tynku, nawiązując do wielkiej tradycji tworzenia malowideł na świeżym tynku, która w średniowieczu wytworzyła się na Bałkanach. Autorem fresków, które są chyba jedynym takim przykładem w Białymstoku, jest serbski malarz Miodrag Milutinović.

Właśnie tematowi fresków poświęcony był jeden z punktów tegorocznego festiwalu Vidovdan, nazwany „Śladami Nektariusza” w nawiązaniu do imienia wspomnianego serbskiego mnicha, który przed wiekami był głównym wykonawcą fresków w supraskim monasterze. O tej trudnej sztuce opowiadał jego rodak, wykonawca pierwszych po przerwie serbskich fresków na podlaskiej ziemi – prof. Goran Janićijević, dziekan Fakultetu Sztuki Sakralnej w Belgradzie.
To metoda nakładania barwników na mokry tynk. Freski - niezwykle trudna sztuka, od ikonografa wymagająca doskonałego warsztatu, by skończyć fresk - ma się tylko kilka godzin. Jak nie wyjdzie trzeba zrywać tynk i zaczynać od nowa. – powiedział profesor. Na tegoroczną edycję festiwalu przygotował on nie tylko pokaz pisania fresków na mokrym tynku, ale także obszerny wykład na temat historii serbskiej sztuki sakralnej.

Jednakże wydarzeniem otwierającym tegoroczny festiwal Vidovdan było nawiązanie nie do serbskiej sztuki sakralnej wyrażonej w obrazie, lecz w muzyce – w wieczór 26 czerwca w nowym budynku plebanii parafii św. Jana Teologa odbył się koncert, znanej z poprzednich edycji festiwalu, grupy wokalnej Constantine z Niszu. W tym roku zaprezentowała ona utwory cerkiewne serbskich kompozytorów. Z racji tego, że był to pierwszy koncert w tym miejscu, można nazwać go otwarciem kulturalnej oferty nowego domu parafialnego. A ten był szczelnie wypełniony publicznością – na koncert przybyło ponad 200 słuchaczy.

Centralnym punktem tegorocznego festiwalu była niedziela 28 czerwca, czyli Vidovdan, kiedy to parafia pw. Św. Jana Teologa obchodziła swoją małą Paschę – tego dnia została wyświęcona domowa cerkiew pw. św. Mikołaja Serbskiego. Nabożeństwu przewodniczył J.E. arcybiskup białostocko-gdański Jakub, J.E. biskup supraski Grzegorz, oraz J.E. biskup Valjeva Milutin z Serbii w asyście duchownych z Białegostoku, Serbii, a także z Ukrainy. Poświęcenia cerkwi dokonał, nieprzypadkowo, władyka Milutin, stoi on na czele diecezji z siedzibą w mieście Valjev, z których to właśnie terenów pochodził św. Mikołaj Velimirović, i tutaj znajduje się monaster poświęcony jego pamięci, gdzie spoczywają relikwie tego wielkiego serbskiego świętego. Biskup Milutin przywiózł do Białegostoku szczególny dar – cząstkę relikwii św. Mikołaja, która spoczęła w nowej cerkwi.

Należy też podkreślić, iż serbski Patriarcha Ireneusz za pośrednictwem proboszcz Belgradzkiej Katedry Patriarszej ks. prot. Petra Lukića, przekazał do nowej świątyni relikwie św. wielkiego męczennika Łazarza Serbskiego, które zostały umieszczone w poświęconym ołtarzu – pamięć tego świętego księcia obchodzona jest właśnie na Vidovdan, bowiem to wtedy zginął on męczeńsko w obronie przed muzułmańskimi Turkami na Kosowym Polu w 1389 roku.
Poświęcenie nowej cerkwi miało wyjątkowy i doniosły charakter. Nową świątynię wypełniły rzesze wiernych, a całe nabożeństwo swym śpiewem uświetnił Belgradzki Chór Męski pod dyrygenturą znanego na całym świecie protodiakona Vladimira Rumenića. Kazanie po odczytaniu Ewangelii wygłosił władyka Grzegorz.

Po nabożeństwie duchowni z Serbii i Polski poświęcili również nowo powstały Dom Parafialny, który już od jakiegoś czasu służy wiernym z Bacieczek, jako miejsce spotkań i różnych aktywności.

Tegoroczny festiwal Vidovdan zamknął występ Belgradzkiego Męskiego Chóru w cerkwi Hagia Sophia w niedzielę wieczorem, o którym można przeczytać na łamach naszego serwisu w tym miejscu.

Na podstawie: bacieczki.cerkiew.pl

— Dominika Kovačević