Święto w Piatence

26 czerwca arcybiskup białostocki i gdański Jakub odprawił Boską Liturgię w cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Folwarkach Tylwickich. W przeddzień zostało odprawione nabożeństwo całonocnego czuwania i akatyst za zmarłych.

Piatienka koło wsi Folwarki Wielkie to jedno z ważniejszych miejsc kultu Kościoła prawosławnego na Białostocczyźnie. Cerkiew cmentarna i kaplica nad świętym źródełkiem należą do parafii w Topolanach. Według źródła drukowanego historia tego sanktuarium sięga początków XVIII w., kiedy te tereny nawiedziła fala morowego powietrza.

Według tradycji dzieciom pasącym bydło pod lasem w czasie epidemii ukazała się kobieta z dzieciątkiem na ręku i oznajmiła, aby pozostali przy życiu mieszkańcy wybudowali na skraju lasu kaplicę. Z opowiadania dzieci dorośli zrozumieli, że owa kobieta to Matka Boża z Dzieciątkiem. Ludzie niezwłocznie przystąpili do budowy kaplicy w miejscu objawienia. Od tego momentu nikt z mieszkańców wsi nie padł ofiarą zarazy. W wybudowanej kapliczce pojawiło się źródełko, którego woda miała właściwości lecznicze. Po ustąpieniu epidemii wdzięczni za ocalenie mieszkańcy wybudowali cerkiew.

Według historycznych źródeł cerkiew zbudowano w 1710 r. Zachowała się prośba mieszkańców wsi Braszczyn na Folwarkach Wielkich, wchodzących w skład dóbr zabłudowskich, skierowana do archimandryty słuckiego 12 lutego 1744 r. o konsekrację cerkwi na miejscu dawnej kaplicy oraz błogosławieństwo na odprawianie w niej nabożeństw. Po przyłączeniu unitów do Kościoła prawosławnego (1839 r.) cerkiew Piatienka była obsługiwana przez kler parafii zabłudowskiej. W 1866 r. wieś Folwarki Wielkie wraz z Piatienką dołączono do parafii potockiej. Drewniana cerkiew w Potoce, zbudowana w 1780 r. z fundacji Hieronima Radziwiłła, była zbyt skromna, by sprostać potrzebom parafialnym. Przystąpiono do budowy murowanej, okazałej cerkwi, którą w 1913 r. poświęcono ku czci św. Jerzego. W czasie I wojny światowej została zniszczona. W okresie międzywojennym władze państwowe skasowały parafię i w latach 1940–1941 cerkiew, jako ruinę, okoliczna ludność rozebrała. Piatienka w latach 1866–1918 stanowiła filialną cerkiew parafii potockiej.

Nową cerkiew Świętego Krzyża w Piatience wybudowano na miejscu starej cerkwi na koszt parafian. W latach 70. XIX w. przeprowadzono gruntowny remont cerkwi, a w 1880 r. ją poświęcono. Przebudowano także kaplicę nad świętym źródełkiem.

W 1929 r. cmentarna cerkiew w Piatence stała się ponownie znana wśród prawosławnych za sprawą cudownie odnowionej ikony Ukrzyżowanego Chrystusa. Ikona ta została przywieziona przez nauczyciela miejscowej szkoły o nazwisku Bujko, który zamieszkał we wsi Folwarki Wielkie u Zofii Trochimczuk. Nauczyciel otrzymał ikonę od swojej matki, gdy został powołany do wojska po wybuchu I wojny światowej. Ikona była stara i zniszczona. Początkowo pozostawała w mieszkaniu właścicielki domu, później zawieszono ją w stodole. 23 lipca 1929 r. wydarzył się cud, za sprawą którego ożyła dawna tradycja Piatienki jako ośrodka kultowego. Zauważono, że ikona cała lśniła, a jej ramy wyglądały jak świeżo pozłocone. Komisja rządowa powołana do zbadania odnowionej ikony nie stwierdziła żadnej ingerencji ręki ludzkiej. Ikonę w wielotysięcznej procesji przeniesiono do cerkwi w Piatience. Tam stała się obiektem pielgrzymek.

Odnowienie ikony to zjawisko niedające się wytłumaczyć siłami natury lub jej prawami i nigdy nie dotyczy obrazów o treści świeckiej. Ikona, która od dawna utraciła kolory, wizerunek i kontury, stała się ciemna i niewyraźna, niespodziewanie, bez żadnych znanych przyczyn przyjmuje wygląd całkiem nowy – odnawia się. Dla człowieka wierzącego wszystko jest jasne, widzi w tym wyraźny przejaw Łaski i Opatrzności Bożej, ciągle nawołującej ludzi do opamiętania się i uwierzenia w Jedynego Boga. Takich cudownych odnowień w okresie międzywojennym na Podlasiu i Polesiu było kilkanaście.

W okresie powojennym rola Piatieńki jako ośrodka kultowego zmalała, gdyż migracja ludności wiejskiej z okolicznych miejscowości do aglomeracji miejskich spowodowała spadek liczby mieszkańców. Pomimo to nabożeństwa w cerkwi są odprawiane regularnie.

za: orthodox.bialystok.pl, wykorzystano fragment książki: Święte miejsca i ikony. Prawosławne sanktuaria na Białostocczyźnie, ks. Grzegorza Sosny

— Wiaczesław Perek