„Błogosławiony jesteś, który przyszedłeś i znowu przyjdziesz w imię Pańskie” - o hymnografii Niedzieli Palmowej

Przedstawiamy kolejny artykuł z cyklu poświęconego hymnografii nabożeństw. Święto wejścia Chrystusa do Jerozolimy zwane również Niedzielą Palmową należy do dwunastu najważniejszych świąt w roku. Nabożeństwo tego dnia ma charakter radosny. Świąteczna radość przeplatana jest jednak ze smutkiem. Niedziela Palmowa wprowadza wiernych w okres Tygodnia Męki Pańskiej – najtragiczniejszych dni w historii ludzkości, dni jednak niezwykłych – dających ludziom zbawienie. Chrystus przyjmuje bowiem dobrowolnie cierpienia i śmierć na krzyżu, by zmartwychwstać i podnieść upadłą ludzką naturę, by otworzyć wszystkim wrota Królestwa Niebiańskiego.

Hymnografia nabożeństwa Niedzieli Palmowej przepełniona jest motywem oczekiwania na mające nastąpić wydarzenia. To przedświęcie Mąk Chrystusa i Jego Zmartwychwstania. W tekstologii występuje charakterystyczna dla dni poprzedzających wszystkie ważniejsze święta dynamika – ruch. Przed Narodzeniem Chrystusa słyszymy, że Bogurodzica zmierza do Betlejem; przed Objawieniem Pańskim – że Chrystus udaje się nad Jordan; w tygodniu palmowym (szóstym tygodniu Wielkiego Postu) – że Zbawiciel dowiaduje się o śmierci Łazarza i zmierza w stronę Betanii. W Niedzielę Palmową słyszymy zaś o tym, że Jezus Chrystus wchodzi triumfalnie do miasta Jerozolimy – udaje się na swoją mękę i śmierć.

Hymnografia święta nawiązuje także do innych wydarzeń mających nastąpić w niedalekiej przyszłości – sprawia to wrażenie ponadczasowości nabożeństwa. W przestrzeni liturgicznej nie istnieje bowiem przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Wierni przeżywają wszystko w danym momencie. Nabożeństwo ma charakter ponadczasowy. W jednej ze sticher nieszporów zauważamy już zapowiedź Pięćdziesiątnicy – Zejścia Świętego Ducha na apostołów. Czytamy – Wsieswiatyj Duch, apostoły naucziwyj hłahołati innymi strannymi jazyki, toj dietiem jewrejskim nieiskusozłobnym powielewajet zwati: Osanna w wysznich, Błahosłowien hradyj Car Israilew („Najświętszy Duch, który apostołów nauczył mówić obcymi językami, nakazuje niewinnym dzieciom hebrajskim wołać: Hosanna na wysokościach! Błogosławiony, który idzie, Król Izraela”). Święty Duch, który ma zstąpić pięćdziesiąt dni po zmartwychwstaniu na apostołów, już teraz sprawia, że hebrajskie dzieci witają wchodzącego do Jerozolimy Chrystusa.

Na Zmartwychwstanie Chrystusa czeka całe stworzenie – także umarli znajdujący się w piekle. Mówi o tym inna ze sticher – Preżdie szesti dniej Paschi, hłas Twój usłyszasia Hospodi, wo hłubinach adowych („Na sześć dni przed Paschą, głos Twój, Panie, został usłyszany w głębinach otchłani”). Ten temat został podjęty już w Sobotę Łazarza, powróci zaś w innym wymiarze w hymnografii Niedzieli Paschy.

W czym przejawia się smutek i niepokój w dniu Niedzieli Palmowej? Mianowicie w tym, że w Jerozolimie, do której Chrystus wchodzi teraz triumfalnie, za parę dni dokonane zostanie ukrzyżowani e Zbawiciela, a także to, że ci sami ludzie, którzy teraz witają Chrystusa, za parę dni będą krzyczeć „Ukrzyżuj go!”. W hypakoe (krótki hymn czytany po trzeciej pieśni kanonu jutrzni) słyszymy – S wietwmi wospiewsze preżdie, s drewiesy posledi jasza Christa Boha, niebłahodarnii iudieje („Najpierw z gałązkami śpiewając, potem z kijami pojmali Chrystusa niewdzięczni żydzi”).

Niezwykle bogaty materiał hymnograficzny występuje również na nabożeństwie w niedzielny wieczór. Nieszpory rozpoczynają liturgicznie Wielki Tydzień. Podczas nabożeństwa kończy się święto Wejścia Chrystusa do Jerozolimy, rozpoczyna się zaś Wielki Poniedziałek. W jednej ze sticher na stichownie słyszymy – Sonmiszcze łukawaja i prelubodiejnaja, swojemu mużu nie sochranszaja wieru, czto dierżyszy zawiet, jehoże nie była jesi naslednica; czto chwaliszisia o Otce, Syna otwierhszajasia; proroki nie prijała jesi, Syna wozwiestiwszyja. Ponie swoich czad usramisia, sice wopijuszczych: osanna Synu Dawidowu, Błahosłowien hradyj wo imia Hospodnie („Zgromadzenie fałszywe i cudzołożne, swemu mężowi nie dochowałoś wierności, na której trzyma się Przymierze, którego nie byłoś dziedzicem. Po cóż chwalicie się Ojcem, gdy odrzucacie Syna? Proroków nie przyjęłoś, którzy głosili Syna. Przeto powstydzisz się swoich dzieci, wołających: Hosanna Synowi Dawidowemu! Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie”). W hymnie tym poeta maluje obraz historii świata – ludzkość upadła, dlatego potrzebowała odkupienia. W tym celu na świat przyszedł Chrystus. Zostaje On pojmany, uwięziony i ukrzyżowany. Faryzeusze i arcykapłani – osoby, mogłoby się wydawać, najbardziej przygotowane do przyjęcia Chrystusa – okazują się tymi, którzy odrzucają Zbawiciela. Są tymi, którzy „chwalą się Ojcem, odrzucając Syna”.

Wejście Chrystusa do Jerozolimy to dopiero początek wszystkich wydarzeń, które mają się dokonać dla naszego zbawienia. W tych najważniejszych dniach w roku warto przyjrzeć się tekstom liturgicznym – sticherom, troparionom, kanonom, zwracając szczególną uwagę na bogatą teologiczną treść, jaką niosą. Wyrażają one najważniejsze prawdy wiary – w Tygodniu Męki Pańskiej skupiają się szczególnie na Jezusie Chrystusie – dziele zbawienia ludzkości, połączeniu dwóch natur, woli boskiej i ludzkiej, cierpieniu, odkupieniu ludzkości i powstaniu z martwych. Hymnografia Wielkiego Tygodnia jest niezwykłą skarbnicą piękna i teologii.

Tłumaczenie tekstów liturgicznych na podstawie: liturgia.cerkiew.pl/pages/File/docs/festum-23-wjazd.pdf [ks. Henryk Paprocki]

Zobacz także:

Informacje o święcie (ks. Konstanty Bondaruk) Tekst nabożeństwa w jęz. cerkiewnosłowiańskim Tekst nabożeństwa w jęz. polskim

— Paweł Karczewski