Projekt ustawy dot. nieruchomości pozostających we władaniu PAKP

P r o j e k t

USTAWA
z dnia ............. 2004 r.

o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu
Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

Art. 1.
1.Nieruchomości lub ich części wymienione w załączniku do ustawy, które przeszły na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostającego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318, z 1949 r. Nr 53, poz. 404, z 1958 r. Nr 17, poz.72 oraz z 1969 r. Nr 13, poz. 95), które pozostają we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa własnością tych kościelnych osób prawnych.
2.Przepis ust. 1 nie narusza postanowień porozumień osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z innymi Kościołami dotyczącymi wspólnego użytkowania nieruchomości lub ich części, o których mowa w ust. l.

Art. 2
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE
projektu ustawy o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

1. Celem ustawy jest zakończenie kontrowersji między obrządkiem bizantyjsko-ukraińskim Kościoła Katolickiego a Polskim Autokefalicznym Kościołem
Prawosławnym na tle własności i użytkowania pounickich obiektów sakralnych, które przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na rzecz Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach
przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, póz. 318 z późn. zm.) a obecnie znajdujących się we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych oraz zapobieżenie tego rodzaju sporom w przyszłości.
2.Ustawa o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego z 17 maja 1989 r. przyjęła jako dyrektywę regulowania spornych spraw majątkowych między kościołami i związkami wyznaniowymi zasadę wypracowaną już w okresie II Rzeczypospolitej polegającą na akceptacji przesłanki status quo, czyli uznawaniu za ich własność nieruchomości, które były w ich władaniu (posiadaniu) w momencie dokonywania regulacji ustawowej. Przyjęcie innych zasad rozstrzygania sporów majątkowych prowadziło bowiem do niekończących się sporów, konfliktów i walk między wyznawcami, bardzo trudnych do racjonalnego rozwiązania. Art. 60 i 61 ww. ustawy
przewidywały, że nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia ustawy w życie we władaniu kościelnych osób prawnych stają się z mocy prawa ich własnością.
3.Niniejszy projekt ustawy nie narusza aktualnego stanu posiadania żadnego z kościołów. Na własność odpowiednich prawosławnych kościelnych osób prawnych przechodzą tylko nieruchomości, wymienione w załączniku do projektu ustawy, które aktualnie znajdują się w jego dyspozycji, nie zaś te które przekazał on innym Kościołom. Ustawodawca pragnie gasić, a nie wzniecać spory wyznaniowe. Projekt w pełni respektuje porozumienia między osobami prawnymi PAKP i innymi
Kościołami, dotyczące wspólnego użytkowania wspomnianych wyżej nieruchomości lub ich części. W wyniku nabycia własności wymienionych nieruchomości przedstawiciele innych wyznań, którzy dotychczas mogli korzystać za zgodą prawosławnych kościelnych osób prawnych z obiektów sakralnych położonych na tych nieruchomościach nadal będą mogli to czynić.
4.Projekt ustawy stanowi realizację zapowiedzi ustawodawcy wyrażonej w art. 49 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do PAKP. Dalsze utrzymywanie stany tymczasowości, trwającego już od ponad 12 lat podważa wiarygodność, a tym samym autorytet, państwa polskiego, zwłaszcza jego organów ustawodawczych w oczach obywateli polskich wyznania prawosławnego. Utrzymywane dotychczasowego stanu prawnego, wobec jednoznacznej zapowiedzi ustawodawcy, jest trudne do pogodzenia z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego zawartą w art. 2 Konstytucji RP z 1997 r. Pozostaje bowiem w sprzeczności z dyrektywą lojalności państwa wobec jego obywateli - zarówno prawosławnych jak i grekokatolików. Ponadto należy podkreślić, iż parlament ma za zadanie takie kształtowanie treści ustawodawstwa, aby w sposób jednoznaczny wyrażało ono określone normy prawne, realizujące zakładane cele społeczne. Tymczasem w omawianym przepisie Sejm i Senat uchyliły się na czas nieokreślony od uregulowania pewnego aspektu spraw majątkowych Kościoła Prawosławnego oraz rozstrzygnięcia konfliktów społecznych na tym tle.
5.Przygotowany projekt odpowiada zasadzie sprawiedliwości dziejowej oraz konstytucyjnej dyrektywie urzeczywistniania przez Rzeczpospolitą Polską zasady sprawiedliwości społecznej- W 1938 r.zostało bowiem bezprawnie zburzonych przez odziały saperów Wojska Polskiego przy asyście Policji Państwowej około 120 prawosławnych obiektów sakralnych na Lubelszczyźnie i Chełmszczyźnie, Natomiast w latach 1920 - 1936 w Polsce zburzono 59 prawosławnych cerkwi. Straty te
ignorowało ustawodawstwo dotyczące PAKP z lat 1938 - 1939, zaś po roku 1989 r. żaden polski rząd nie pomyślał o zadośćuczynieniu chociażby w formie przeprosin. Za przekazaniem Kościołowi Prawosławnemu nieruchomości określonych w załączniku przemawia także fakt, że obejmując we władanie w latach 1957-1960 w zlokalizowanych tam obiektach sakralnych przeprowadził remont kapitalny. Niektóre z tych obiektów były przedtem używane jako budynki gospodarcze m.in. stajnie.
Kościół Prawosławny oraz jego wierni mieli pełne prawo oczekiwać, że obiekty sakralne podniesione ze zniszczeń nakładem ich pracy i środków staną się jego własnością,
6.Projekt ustawy zmierza do pełnego urzeczywistnienie w odniesieniu do prawosławnej ludności Podkarpacia wyrażonej w art. 53 Konstytucji wolności religii. Ustawa zasadnicza zalicza do zakresu wspomnianej wolności w szczególności posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących. Na terenach otaczających nieruchomości wymienione w załączniku ludność prawosławna zdecydowanie przeważa nad ludnością unicką, która korzysta ze świątyń rzymskokatolickich. Świątynie prawosławne zlokalizowane na nieruchomościach określonych w załączniku są jedynymi, z których może korzystać ludność tego wyznania. Stan władania wspomnianymi nieruchomościami oraz znajdującymi się tam obiektami sakralnymi przez Kościół Prawosławny jest w znacznej mierze stanem faktycznym. Pełną gwarancję ochrony prawnej, a w konsekwencji - gwarancję wolności religijnej w takim jej szczegółowym aspekcie jak posiadanie świątyń stanowić będzie dopiero nabycie przez prawosławne osoby prawne własności wymienionych nieruchomości. Należy zarazem podkreślić, że nie
jest możliwe przejęcie nieruchomości określonych w załączniku przez Kościół Katolicki w trybie postępowania regulacyjnego, ponieważ wyklucza to art. 61 ust.l pkt l ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
7.Projekt ustawy odpowiada zasadzie równouprawnienia związków wyznaniowych w zakresie nabycia przez kościoły własności nieruchomości pozostających w ich władaniu, na których znajdują się cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi. Wobec Kościoła Katolickiego ustawodawca w 1989 r, zastosował konsekwentnie wspomnianą regułę, natomiast w odniesieniu do PAKP w 1991 r. wprowadził w
art. 49 ustawy o stosunku państwa do Kościoła Prawosławnego dyskryminujący wyjątek wykluczając nabycie własności pounickich obiektów sakralnych na Podkarpaciu, znajdujących się we władaniu Cerkwi. Projekt ustawy zmierza, do zlikwidowania tego wyjątku z poszanowaniem jednak takich fundamentalnych wartości jak pokój religijny w Rzeczypospolitej oraz wolność religijna jej mieszkańców.
8.Treść projektu odpowiada pierwotnym ustaleniom miedzy przedstawicielami Rządu i Kościołów: Katolickiego oraz Prawosławnego dokonanymi 8 maja 1989 r. podczas prac legislacyjnych nad ustawą o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego, zgodnie z którymi Kościoły zrzekły się wzajemnych rewindykacji swych świątyń znajdujących się w posiadaniu drugiej strony. Na tej podstawie
Kościół Katolicki zgodził się na współczesne brzmienie art. 61 ust. l pkt l ustawy z 17 maja 1989 r., zaś Kościół Prawosławny zaakceptował nabycie prawa własności przez stronę katolicką do świątyń prawosławnych w blisko 70 miejscowościach. W dobrej wierze zakładał bowiem, iż takie same zasady regulacji kościelnych spraw majątkowych zostaną zastosowane wobec niego. W 1989 r. strona rządowa obiecała, że Kościół Prawosławny w przyszłej ustawie indywidualnej uzyska własność tego co ma we władaniu.
9.Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 2 kwietnia 2003 r. wskazał w uzasadnieniu, potrzebę podjęcia przez parlament określonych inicjatyw, aby ostatecznie uregulować status prawny spornych świątyń, co przewidywał art. 49 ustawy o stosunku państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Mimo upływu 13 lat od uchwalenia ustawy prawosławnej, nie spełniły się oczekiwania twórców tego artykułu. Proponowane w projekcie ustawy rozwiązanie jest zgodne z zasadą przyjętą w ustawach: katolickiej, ewangelicko-augsburskiej,
ewangelicko-reformowanej, metodystycznej, opierającą się na uznaniu przesłanki status quo. Nowelizacja realizuje tym samym konstytucyjną zasadę równego traktowania wszystkich kościołów i związków wyznaniowych przy regulacji ich spraw majątkowych.

Uchwalenie ustawy nie powoduje skutków dla budżetu państwa i budżetów samorządów terytorialnych. Projekt nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej (sfera praw własności
kościołów i związków wyznaniowych nie jest regulowana prawem unijnym).

Załącznik do ustawy z dnia .........
o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

WYKAZ
nieruchomości będących własnością Państwa, a pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

1. Dziurdziów, cerkiew Narodzenia NMP, rok budowy 1899
2. Komańcza, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1805
3. Morochów, cerkiew Ofiarowania, rok budowy 1837
4. Pielgrzymka, cerkiew św. Michała, rok budowy 1870
5. Sanok, cerkiew Świętej Trójcy, rok budowy 1774-1789
6. Szczawne, cerkiew zaśnięcia NMP, rok budowy 1888
7. Turzańsk, cerkiew św. Michała Archanioła, rok budowy 1838
8. Zagórz, cerkiew św. Michała, rok budowy 1836
9. Blechnarka, cerkiew św. św. Kośmy i Damiana, rok budowy 1801
10. Sielanka, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1773
11. Hańczowa, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1871
12. Konieczna, cerkiew św. Bazylego Wielkiego, rok budowy 1904
13. Kunkowa, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1868
14. Leszczyny, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1835
15. Wołowiec, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1880
16. Wysowa, cerkiew św. Michała Archanioła, rok budowy 1779
17. Żdynia, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1795
18. Kalników, cerkiew Zaśnięcia NMP, rok budowy 1921
19. Kłokowice, cerkiew Opieki NMP, rok budowy 1856
20. Przemyśl, cerkiew Narodzenia NMP, rok budowy 1873
21 Przemyśl,cerkiew zaśnięcia NMP, rok budowy 1887
22. Młodowice, cerkiew Niepokalanego Poczęcia NMP, rok budowy 1923
23. Zapałów, cerkiew św. św. Kośmy i Damiana, rok budowy 1927
24. Kaplica na Górze Jawor rok budowy 1930-1932

— Sejm IV kadencji