Historia diecezji białostocko-gdańskiej
12 listopada 1948 r. decyzją Soboru Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (dalej: PAKP) utworzono 3 diecezje: warszawsko-bielską, białostocko-gdańską i poznańsko-szczecińską. W jej skład weszły ziemie ówczesnych województw: gdańskiego, olsztyńskiego i białostockiego. W 1958 r. Sobór Biskupów PAKP dokonał korekty granic eparchii białostocko-gdańskiej polegającej na wyłączeniu parafii w Puchłach, Rybołach oraz Trześciance i przyłączeniu ww. parafii do diecezji warszawsko-bielskiej.
Od 1948 r. diecezją zarządzali: abp Tymoteusz (Szretter) [1948 – 1961], abp Stefan (Rudyk) [1961 – 28 stycznia 1965], bp Nikanor (Niesłuchwoski) [1965 – 1981], abp Sawa (Hrycuniak) [1981 – 1999]. Obecnie diecezją białostocko-gdańską kieruje bp Jakub (Kostiuczuk).
Diecezja jest podzielona na 5 dekanatów – białostocki, gdański, sokólski, olsztyński i gródecki. Diecezja liczy 57 parafii. Na terenie eparchii znajdują się ośrodki zakonne męskie – pw. Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu oraz żeńskie – pw. Opieki Bogurodzicy w Wojnowie, pw. Narodzenia Bogurodzicy w Białymstoku. Szeroką działalność prowadzą bractwa prawosławne. W Białymstoku znajduje się siedziba: Bractwa Młodzieży Prawosławnej (dalej: BMP) w Polsce, BMP diecezji białostocko-gdańskiej, Bractwa św. św. Cyryla i Metodego, Bractwa Trzech Świętych Hierarchów, Bractwa Studenckiego oraz Bractwa św. Mikołaja Cudotwórcy. W Białymstoku i Gdańsku istnieją parafie Prawosławnego Ordynariatu Wojskowego oraz działa Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia diecezji białostocko-gdańskiej „Eleos” prowadzący liczne świetlice socjoterapeutyczne, jadłodajnie dla ubogich oraz domy opieki społecznej. W ramach „Eleosu” powstał punkt konsultacyjny dla alkoholików „Nepsis”. Działalność edukacyjną prowadzi Katedra Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. Diecezja zajmuje się wydawaniem licznych czasopism skierowanych do młodzieży, jak i osób dorosłych. Również w Białymstoku istnieje prawosławne Radio „Orhodoxia”, a na antenie Radia Białystok oraz TVP 3 są nadawane programy prawosławne.
Na podst.:
A. Mironowicz, Dzieje Kościoła Prawosławnego na Białostocczyźnie, w: Katalog duchowieństwa prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej, Białystok 1998, s. 10 – 20.
D. Sawicki, 50-lecie diecezji białostocko-gdańskiej, w: „Cerkiewny Wiestnik”, 1/1999, s. 11 – 25.
www.cerkiew.pl
http://www.orthodox.bialystok.pl/
Stefan Dmitruk
