Serbia: 200 lat od męczeńskiej śmierci igumena Paisjusza i diakona Habakuka

W tym roku minęło 200 lat od śmierci igumena Paisjusza i diakona Habakuka – prawosławnych serbskich duchownych, którzy w 1814 roku zginęli z rąk muzułmańskich Turków.

Święty hierodiakon Habakuk, zwany też Habakukiem Belgradzkim, urodził się w 1794 roku w miejscowości Knešpolje w pobliżu monasteru Moštanica. Na chrzcie nadano mu imię Lepoje; nazwisko nie zachowało się do naszych czasów. Bliskość monasteru znacząco wpłynęła na jego życie – już we wczesnej młodości zdecydował się przyjąć postrzyżyny mnisze, na których przyjął imię Habakuk. W 1809 roku, w ramach zemsty za trwające Pierwsze Powstanie Serbskie, Turcy wygnali z tych okolic Serbów, tak więc hierodiakon Habakuk wraz z matką oraz swym ojcem duchowym, igumenem Genadiuszem, uciekli do monasteru Trnovo, gdzie przełożonym był ojciec Paisjusz. Jednakże i tu nie byli oni bezpieczni. Turcy, wraz z około 300 innymi Serbami, złapali ich, by następnie większość zabić – w zależności od przypadku, poprzez ścięcie głowy lub wbicie na pal.

Jednakże pochwyconych nie zabito od razu – zostali oni przetransportowani do Belgradu, do twierdzy Kalemegdan; tylko igumena Paisjusza wraz z grupą innych więźniów od razu publicznie wbito na pal w centrum miasta, by było to ostrzeżenie dla przechodzących obok Belgradczyków, co grozi za nieposłuszeństwo wobec okupanta. Natomiast tym, co oczekiwali swego losu w więzieniu, dano wybór: jeśli przejdą na islam, zachowają swoje życie. Igumen Genadiusz się poddał, natomiast jego duchowy syn, Habakuk – nie. Odmówił. A kiedy niósł pal, na który miał być nabity na miejscu egzekucji, nieustannie krzyczał: Nie ma wiary lepszej od chrześcijańskiej! Serb jest Chrystusowy, cieszy się na śmierć; a was, Turków, czeka straszny sąd; teraz czyńcie to, co wam jest drogie! A już wkrótce czas Turków skończy się, Bóg świadkiem, Jego sprawiedliwość. Matka Habakuka próbowała go w tej drodze na jego Golgotę przekonać, by przeszedł na islam, i tym samym zachował swoje młode życie, bo „Bóg mu to wybaczy, gdyż uczynił to w niewoli”. Jednakże hierodiakon się nie zgodził – wybrał życie nie doczesne, a wieczne. Turcy, będąc pod wrażeniem jego niezłomności, po wbiciu na pal od razu go zabili, by ukrócić wielogodzinną agonię.

Wspomnienie świętych Habakuka i Paisjusza przypada 28 grudnia (de facto 15 grudnia), dlatego też tego dnia, kiedy starostylnie przypadała akurat Niedziela Praojców, patriarcha serbski Ireneusz sprawował uroczystą Boską Liturgię w cerkwi Ružica na Kalemegdanie – w przededniu, wieczorem, przed świątynią, przy wielkim udziale wiernego narodu, sprawowano nabożeństwo całonocnego czuwania. W trakcie Liturgii miały miejsce również święcenia diakońskie; po Eucharystii przełamał slavski kolač na cześć dwóch męczenników.

W trakcie swego kazania zwierzchnik serbskiej Cerkwi odniósł się nie tylko do postaci dwóch męczenników, lecz również do roli matek, bowiem w serbskiej tradycji trzy ostatnie niedziele Postu Bożonarodzeniowego są poświęcone kolejnym członkom rodziny, i w narodzie Niedziela Praojców nosi nazwę „Materice”, czyli właśnie „matki”:

Dzisiaj Cerkiew wzywa nas do uczczenia świętych matek Cerkwi Chrystusowej, również i z naszego narodu. Gdyby nie te wielkie, święte matki, nie mielibyśmy św. Bazylego Wielkiego, św. biskupa Miry Licyjskiej Mikołaja, św. Jana Chryzostoma i wielu innych, którzy stali się Bożymi sługami dzięki swoim matkom, które zrozumiały, iż to, co podarował im Pan, to nie tylko macierzyństwo – nie tylko urodzenie dziecka, ale też przyprowadzenie tego dziecka do Pana Chrystusa, do Jego Cerkwi, i w ten sposób by oni – i matka i jej dzieci - służyli Bogu i swemu narodowi. Także i nasz naród może poszczycić się wieloma świętymi matkami, jak choćby św. caryca Milica czy matka Angelina, która tak wychowała swoje dzieci, że jedno zostało metropolitą, a drugie świętym księciem…

Na koniec patriarcha Ireneusz wezwał wiernych do jak najczęstszego uczestniczenia w nabożeństwach w ostatnich dnia Postu Bożonarodzeniowego, i regularnego przystępowania do sakramentu Eucharystii.

Po swym arcypasterskim słowie hierarcha dokonał poświęcenia mozaiki belgradzkim męczennikom: Paisjuszowi i Habakukowi oraz Ermilowi i Stratonikowi. Mozaikę przy wejściu do cerkwi św. Petki na Kalemegdanie zaprojektował i wykonał Zoran Mihajlović – dyrektor Akademii Serbskiej Cerkwi Prawosławnej zajmujące się sztuką i konserwacją.

Oprócz nabożeństw, dwusetną rocznicę śmierci męczenników uczczono także programem artystycznym w sobotę i niedzielę. W trakcie niego dziecięcy chór patriarszy wykonał m. in. nowo skomponowany utwór na cześć męczenników Paisjusza i Habakuka.

Na podstawie: spc.rs

— Dominika Kovačević