Trzecia rocznica tzw. pogromu marcowego w Kosowie

17 marca br. mija trzecia rocznica tzw. pogromu marcowego w diecezji raszko-prizreńskiej (Kosowo i Metochia). W związku z tą tragiczną datą w wielu cerkwiach serbskiego patriarchatu były celebrowane parastasy, czyli uroczyste nabożeństwa żałobne. W tym roku tzw. pogrom marcowy zbiegł się z sobotą, podczas której prawosławni wspominają zmarłych przodków.

Bezpośrednią przyczyną „marcowego pogromu” było utopienie się 16 marca 2004 r. 3 dzieci albańskich w rzece Ibar we wsi Cabra k. Kosowskiej Mitrovicy. Ludność albańska obciążyła winą społeczność serbską. Wiec przekształcił się w zamieszki. Padły hasła czystek etnicznych, a następnego dnia ok. 60 000 Albańczyków wystąpiło na terenie Kosowa i Metohii przeciwko Serbom. Zamieszki trwały nieprzerwanie od 19 do 25 marca.

W wyniku pogromu 4 000 serbskich mieszkańców Kosowa wypędzono, 30 cerkwi zostało splądrowanych. Podczas tragicznych wydarzeń marcowych zginęło 19 Serbów, a 800 serbskich domów zrujnowano. W latach 1999 – 2007 ok. 150 obiektów sakralnych Serbskiej Cerkwi Prawosławnej zostało zniszczonych przez kosowskich Albańczyków. Wiele spośród tych świątyń należało do najstarszych obiektów patriarchatu serbskiego - niektóre z nich wybudowano jeszcze w XIV w.

W chwili obecnej sytuacja w Kosowie i Metochii jest bardzo niestabilna. Serbowie i kosowscy Albańczycy podjęli rozmowy w Wiedniu celem osiągnięcia kompromisu. 10 marca br. w austriackiej stolicy miały miejsce ostatnie negocjacje. W spotkaniu wzięli udział: ze strony serbskiej prezydent Borys Tadicz, premier Vojislav Kosztunica i szef Ministerstwa Spraw Zagranicznych Vuk Draszkowicz, a ze strony kosowskich Albańczyków prezydent Kosowa Fatmir Sejdiu i premier Agim Cheku Rozmowy nie przyniosły rezultatów. Tym samym, zgodnie ze słowami specjalnego wysłannika ONZ ds. Kosowa Marttiego Ahtisaariego, który był głównym organizatorem trwającego ponad rok procesu negocjacyjnego, możliwość osiągnięcia kompromisu pomiędzy obydwoma zainteresowanymi stronami "została ostatecznie wyczerpana". Ahtisaari prześle raport z rozmów do Sekretarza Generalnego ONZ i o przyszłym statusie prowincji zadecyduje za kilka miesięcy Rada Bezpieczeństwa ONZ, którą tworzy 5 stałych członków z prawem weta - USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja i Chiny oraz 10 państw zmieniających się co 2 lata. Moskwa i Pekin sprzeciwiają się ogłoszeniu niepodległości prowincji i chcą pozostawienia jej w ramach Serbii. Nie jest jeszcze wiadomo, czy Rada Bezpieczeństwa podejmie decyzję za pomocą nowej Rezolucji, unieważniającej obowiązującą dotychczas, czy też ogłosi status Kosowa innym aktem prawnym. Najbliższe tygodnie będą więc okresem wytężonych, półoficjalnych konsultacji dyplomatycznych pomiędzy stałymi członkami Rady Bezpieczeństwa, Unią Europejską oraz NATO.

27 lutego br. w specjalnym apelu patriarcha serbski Paweł wypowiedział się w planach dotyczących Kosowa i Metochii. Z kolei zwierzchnik diecezji raszko-prizreńskiej – bp Artemiusz – prowadzi działania podczas których jest omawiana sytuacja Serbskiej Cerkwi Prawosławnej w Kosowie.

Na terenie Polski o bieżącej sytuacji informuje „Przegląd Prawosławny”, który patronuje nad organizacją pomocy monasterowi w Zociste oraz portal www.kosovo.cerkiew.pl . Na przestrzeni roku działacze związani z portalem zorganizowali m. in. wystawę fotograficzną, poświęconą obecnej sytuacji prawosławnych mieszkańców Kosowo i Metochia, prezentując ją w Brukseli, Wenecji, Warszawie i Chełmie. Wspomniani działacze przeprowadzili również wieczór, podczas którego zaprezentowano zdjęcia z pielgrzymki do kosowskich monasterów (parafia pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku), wydali nowy folder „Chrześcijańskie dziedzictwo Kosowa – wspólna odpowiedzialność” oraz poprowadzili grupę dyskusyjną w ramach majowej pielgrzymki młodzieży na Świętą Górę Grabarkę.

Opis tzw. marcowego pogromu w 2004 r. Lista zabitych Serbów podczas tzw. pogromu marcowego w 2004 r. Lista zniszczonych obiektów w marcu 2004 r. Film – zniszczenie cerkwi w Podujewie w marcu 2004 r. Apel Synodu Biskupów Serbskiego Kościoła Prawosławnego z 18 marca 2004 r. Apel JE metropolity warszawskiego i całej Polski Sawy w związku z tzw. pogromem marcowym z 2004 r.

Na zdj.: Mapa tzw. pogromu marcowego z 2004 r. /za: http://www.kosovo.net /

— Stefan Dmitruk