Siemiatycze: X Międzynarodowy Przegląd Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej

„Sztuka jest religijną potrzebą ducha, w której widzenie jest spostrzeganiem prawdy ostatecznej, a rzemiosło jest ostatecznym działaniem, to znaczy przemianą siebie i innych." (Andriej Biełyj)

Przez trzy kolejne dni od 15 do 17 listopada br. w Siemiatyczach trwał dialog ze sztuką, konkretnie z muzyką. A był to Międzynarodowy Przegląd Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej. Dla jasności sprawy uzupełnijmy ten wstęp kilkoma istotnymi informacjami. Organizatorem tego muzycznego przedsięwzięcia jest Dekanalny Instytut Kultury Prawosławnej w Siemiatyczach, którym aktualnie kieruje ks. Sławomir Chwojko. To o nim można powiedzieć: właściwy człowiek na właściwym miejscu, jest on bowiem perfekcyjnym organizatorem. Instytut działa od dziesięciu lat, a w swoim programie realizuje Przegląd Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej, imprezę, w której w tym roku wzięło udział 550 wykonawców. Tegoroczny przegląd, dziesiąty, jest jubileuszowym, stąd bardzo troskliwie zaplanowano jego przebieg.

Pomysłodawcom i organizatorom przyświecał cel popularyzowania dziedzictwa duchowo-muzycznego obrządku wschodniego, próba ocalenia od zapomnienia pieśni paraliturgicznych, pokazanie ich piękna. Jednocześnie jest to jeden ze sposobów promowania regionu, który ze względu na wielość kultur jest bogaty i ze wszech miar zasługuje na godziwą promocję. A ta zawiera się już w samej nazwie: międzynarodowy przegląd, która wskazuje na rozmiary przedsięwzięcia. Przegląd stał się międzynarodowym od tegorocznego jubileuszu. W ramach prezentacji wystąpiło 21 chórów i zespołów rodzimych i 5 zagranicznych (Białoruś, Ukraina, Litwa, Belgia). Są to w szczególności chóry parafialne, ale nie tylko:

• Chór parafii prawosławnej Zmartwychwstania Pańskiego w Siemiatyczach
• Zespół Świetlicy Wiejskiej w Moszczonie Królewskiej Nowina
• Chór parafii prawosławnej Opieki Matki Bożej w Czarnej Cerkiewnej
• Zespół Ludowo-Folklorystyczny Wrzosy z Wilanowa
• Chór cerkwi św. Marii Magdaleny w Słochach Annopolskich
• Chór parafii prawosławnej św.św. ap.ap. Piotra i Pawła w Siemiatyczach
• Zespół Niezabudki Gminnego Ośrodka Upowszechniania Kultury w Nurcu Stacji
• Grupa Śpiewacza Szołucha - Warszawa
• Zespół Pieśni Ludowej Bierezowskiego Dom Kultury „ZARANAK” – Bieroza / Białoruś
• Chór parafii prawosławnej Narodzenia NMP w Mielniku
• Chór parafii prawosławnej św. męcz. Jerzego – Białystok
• Zespół Ludowo-Folklorystyczny Krynica z Radziwiłłówki
• Chór Bractwa Młodzieży Prawosławnej Parafii Zaśnięcia NMP w Dubinach
• Chór parafii prawosławnej św. Archanioła Michała w Orli
• Zespół Siemiatyckiego Ośrodka Kultury Omorfos – Siemiatycze
• Chór parafii prawosławnej św. Mikołaja Cudotwórcy w Drohiczynie
• Chór Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku
• Chór Świętej Trójcy Filii Patriarszej w Brukseli (Belgia)
• Chór Studencki św. Tatiany przy Parafii Prawosławnej św. Jana Klimaka – Warszawa
• Chór Dzieci, Młodzieży i Rodziców Parafii Prawosławnej św. Braci Cyryla i Metodego w Białej Podlaskiej
• Chór Młodzieżowy Parafii Prawosławnej Zmartwychwstania Pańskiego w Siemiatyczach
• Chór Dziecięco-Młodzieżowy Parafii Prawosławnej św. Jana Klimaka z Warszawy
• Chór Mniszek Monasteru św. Mikołaja z Horodka – Ukraina
• Zespół Folklorystyczny „BYLINA” Visaginas (Litwa)
• Chór parafii prawosławnej Zaśnięcia NMP w Kalnikowie
• Studencki Zespół Folklorystyczny „HORYNA” Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego - Rowno (Ukraina).

W roku bieżącym przegląd został wzbogacony o ciekawe imprezy towarzyszące. 25 października w Siemiatyckim Ośrodku Kultury odbyło się seminarium na temat: „Pieśni paraliturgiczne wschodniosłowiańskie wyrazem duchowości człowieka”. Tu wystąpiło trzech specjalistów w swojej dziedzinie: prof. dr hab. Włodzimierz Wołosiuk - dziekan Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, dyrygent chórów, znawca śpiewu cerkiewnego; Doroteusz Fionik – dyrektor Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, organizator wielu imprez kulturalnych z wykorzystaniem folkloru, znawca kolęd bożonarodzeniowych i pieśni paraliturgicznych. Duże wrażenie na zebranych zrobił ks. diakon Łukasz Bartoszuk, niestrudzony zbieracz, absolutny pasjonat. W swoich zbiorach ma on około 800 utworów paraliturgicznych, ma też sporo tekstów ludowych na różne okolicznościowe zdarzenia. Mocno podkreślał, że zbiory swoje gromadzi z myślą, żeby ocalić od zapomnienia, bo wieś polska zdecydowanie się wyludnia. Diakon, człowiek młody, mieszkający w Kleszczelach, oddalonych od centrów kulturalnych, ma zadatki, by zostać badaczem w swojej dziedzinie. Obdarzony pięknym głosem pokazał subtelności muzyczne pieśni, których interpretacja muzyczna w sąsiednich wsiach bardzo różni się od siebie. Wyjaśnił w czym się to wyraża. Był zaopatrzony w książki na temat, w szczególności Bogogłasniki z XIX i XX wieku, które już wykorzystano do tworzenia programu artystycznego przeglądu. Wymienieni wyżej panowie W. Wołosiuk i D. Fionik weszli w skład Komisji Programowo-Artystycznej festiwalu. Teksty, o których mowa, stanowią bardzo bogatą twórczość, spełniają określone kanony, są ściśle związane z duchowością, z życiem doczesnym, dają wyraz ludzkim przeżyciom, zwłaszcza religijnym, ale nie tylko. To oni, nieliczni, zbieracze-badacze, próbują piękną muzykę naszych przodków przybliżyć dzisiejszemu odbiorcy, ocalić od zapomnienia. Oni i wszyscy inni, którzy m.in. szukają sposobów dojścia do odbiorcy organizowali tegoroczną uroczystość. Na ważność niniejszego wskazuje prof. Jerzy Nowosielski w rozmowie z Anną Radziukiewicz.

A. Radziukiewicz: O chrześcijaństwie wschodnim trudno więc dowiedzieć się z sympozjów czy nawet spotkań ekumenicznych?

J. Nowosielski: Tak naprawdę nie można się o nim dowiedzieć z wykładów ani z książek. Trzeba go dotknąć w żywym kontakcie osobiście. Trzeba uczestniczyć w prawosławnym nabożeństwie, na którym wytwarza się atmosfera intensywnego odbioru wartości duchowych, intelektualnych i poetyckich. A powstanie tej atmosfery jest spowodowane całym zespołem działań muzycznych i wizualnych, które składają się na wizualne nabożeństwo. (Jerzy Nowosielski: Sztuka po końcu świata. Rozmowy, s.292)

Druga imprezą towarzyszącą przeglądowi był koncert pieśni ludowych, który odbył się 16 listopada o godz. 14:30 w Siemiatyckim Ośrodku Kultury. Wystąpiły znane zespoły zagraniczne: Studencki Zespół Folklorystyczny HORINA Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego w Rownym na Ukrainie, Zespół Folklorystyczny BYLINA z Litwy i Zespół Pieśni Ludowej ZARANOK z Białorusi.

Z okazji jubileuszu na plebanii przy cerkwi pw. św.św. ap.ap. Piotra i Pawła miało miejsce spotkanie z dr Grzegorzem Kuprianowiczem na temat: „Akcja burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu w 1938 roku”. Uzupełnienie wykładu stanowiła wystawa zdjęć z tejże akcji. Tyle o imprezach towarzyszących.

Pozostańmy przy dialogu z muzyką, 550 chórzystów w różnym wieku (dzieci, młodzież, dorośli) z kraju i zagranicy występowało przez trzy dni w Siemiatyczach. Jeden koncert trwał średnio trzy godziny w wypełnionej po brzegi (może pomieścić około tysiąca ludzi) pięknej cerkwi pw. Zmartwychwstania Pańskiego. Śpiewano w językach: polskim, łemkowskim, białoruskim, ukraińskim, rosyjskim.

Głównym organizatorem wydarzenia był Dekanalny Instytut Kultury Prawosławnej w Siemiatyczach. Współorganizatorami zaś: siemiatyckie parafie prawosławne: Zmartwychwstania Pańskiego i świętych apostołów Piotra i Pawła, Starostwo Powiatowe w Siemiatyczach, Urząd Miasta Siemiatycze, Urząd Miasta-Gminy Drohiczyn, Gmina Siemiatycze, Gmina Grodzisk i Siemiatycki Ośrodek Kultury. Patronat medialny sprawowali: Telewizja Białystok, Polskie Radio Białystok, Portal Internetowy Cerkiew.pl, gazety regionalne i ogólnopolskie: tygodnik Kurier Podlaski, Głos Siemiatycz, miesięcznik Przegląd Prawosławny, kwartalnik Kraina Bugu. Zadanie zostało zrealizowane przy wsparciu finansowym Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w Białymstoku 500 lat Województwa Podlaskiego

fot. Adam Gierasimiuk

— Walentyna Oniszczuk