Historia diecezji turowskiej
Historia diecezji turowskiej wiąże się z historią Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W latach 1572 – 1793 eparchia wchodziła w skład państwa polsko-litewskiego. Dzieje chrześcijaństwa w tym regionie Białorusi wiążą się z działalnością uczniów św. Metodego, którzy przybyli nad brzegi rzeki Prypeć i dokonali pierwszych nawróceń z pogaństwa na chrześcijaństwo. W końcu X w. Turów stał się centrum życia politycznego Białej Rusi – na ziemi turowskiej powstało niezależne księstwo.
W 1005 r. została powołana do życia samodzielna diecezja turowska podlegająca metropolicie kijowskiemu.
Na przestrzeni XII w. rozwija się działalność
św. bp Cyryla Turowskiego . Między XII a XIV w. eparchią zarządzało 23 biskupów, zaś władyctwo turowskie objęło ziemię: mińską, homelską, grodzieńską i brzeską. W 1241 r. katedra została przeniesiona do Pińska, zaś diecezja nazywano turowsko-pińską. Przed najazdem Tatarów na Turowszczyznę na terenie diecezji istniało ok. 50 monasterów, a w momencie wejścia władyctwa w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego (XIV w.) ok. 80 monasterów. Wkrótce rozwinął się kult ikon Bogurodzicy – Konkowickiej i Baskowskiej.
W 1596 r. bp turowsko-piński Jonasz (Hohol) podpisał akt Unii Brzeskiej. Jednak wierni pozostali przy prawosławiu. W obronę prawosławia zaangażowały się bractwa cerkiewne ze Słucka i Mohylewa, a przede wszystkim działający na terenie diecezji turowskiej
kniaź Konstanty Ostrogski (ok.1460 – 1530). Działania strony prawosławnej przyniosły oczekiwane rezultaty – w 1632 r. reaktywowano diecezję z bp Abrahamem (Grekiem) na czele. Po śmierci ww. hierarchy w 1640 r. diecezję ponownie przejęła Cerkiew Unicka.
W wyniku II rozbioru Rzeczpospolitej diecezję turowską włączono w skład archidiecezji mińskiej Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Nastąpił wówczas powolny proces powrotu unitów do Cerkwi Prawosławnej. W 1870 r. metropolita miński przyjął również tytuł metropolity turowskiego, co oznaczało ponowne reaktywowanie diecezji. W 1922 r. na Turowszczyźnie powstała diecezja mozyrska z bp Janem na czele. Z kolei ta struktura funkcjonowała do 1927 r., a do momentu wybuchu II wojny światowej władze radzieckie zamykały, burzyły liczne świątynie prawosławne oraz stosowały system represji wobec duchowieństwa. Między 1943 a 1944 r. władze niemieckie zezwoliły na działalność diecezji mohylsko-mozyrskiej diecezji z bp Jerzym (Boryszkiewiczem) na czele. W latach 1945 - 1991 na terenie białoruskiej republiki radzieckiej istniała tylko diecezja mińska.
Po odzyskaniu niezależności państwowej przez Białoruś Patriarchat Moskiewski,
24 lipca 1992 r., ostatecznie reaktywował diecezję turowsko-mozyrską. Pierwszym władyką reaktywowanej diecezji został archimandryta Piotr (Karpusiuk). Obecnie eparchia składa się z 2 żeńskich monasterów, 2 bractw cerkiewnych, 6 dekanatów z 60 parafiami.
Diecezją turwsko-mozyrską kieruje bp Stefan.
Na podst.:
http://www.church.by/
http://www.minds.by/
http://www.patriarchia.ru/
Mironowicz A., Kościół Prawosławny w dziejach dawnej Rzeczpospolitej, Białystok 2001.
Stefan Dmitruk
