Aleksy Toth (1909)

ALEKSY TOTH, kapłan (Preswitier Aleksij Toth), 24 kwietnia/7 maja i druga niedziela po Pięćdziesiątnicy (Sobór świętych amerykańskich).

Urodził się w 1853 r. w niewielkiej wsi koło Preszowa (obecna Słowacja). Ochrzczony w Kościele greckokatolickim, ukończył rzymskokatolickie seminarium duchowne i został wyświęcony na duchownego unickiego. Szybko owdowiał. Po śmierci żony przeniesiono go do Preszowa, do kancelarii unickiego biskupa Iwana.

W 1889 r. biskup wysłał swego kanclerza do Ameryki, by organizował życie religijne wiernych unickich, masowo emigrujących tam pod koniec wieku z Podkarpacia. W ówczesnym czasie w Ameryce unici byli dyskryminowani przez rzymskich katolików. Nie mieli możliwości używania w świątyniach języka cerkiewnosłowiańskiego i kalendarza juliańskiego, jak też głoszenia Słowa Bożego w języku karpatoruskim (łemkowskim). Występowały też problemy jurysdykcyjne. Już w 1891 r. Aleksy zdecydował się przejść na prawosławie. Swym powrotem na łono Cerkwi wskazał drogę innym duchownym i wspólnotom unickim w USA. Przyczynił się do nawrócenia na prawosławie prawie trzydziestu tysięcy osób.

Aleksy Toth zmarł 7 maja 1909 r. w Wilkes-Barre w Pennsylwanii. Pochowano go w Monasterze św. Tychona Zadońskiego w South Cannan. Za wkład w powrót Karpato-Rusinów do Cerkwi prawosławnej został kanonizowany przez Kościół prawosławny w Ameryce w 1994 r. Nazwano go patronem i ojcem Karpato-Rusinów, na nawet "ojcem prawosławia w Ameryce". Jego kult obejmuje przede wszystkim Stany Zjednoczone, Słowację i Ukrainę.

Święty przedstawiany jest w błękitnym podriasniku z krzyżem na piersi. Prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma rozwinięty zwój z napisem w języku angielskim, rozpoczynającym się od słów: "Oto nauka Kościoła prawosławnego...". Ma niedługą przystrzyżoną, siwą brodę, charakterystyczną dla prawosławnych duchownych w Ameryce oraz łysinę czołową. Nie ma nakrycia głowy.

Imię Aleksy pochodzi od greckiego słowa alekso - "bronię, odpieram atak".

opr. Jarosław Charkiewicz