Krasnostockiej ikony Matki Bożej

Ikona Matki Bożej z Krasnegostoku (Krasnostockaja Ikona Bożijej Matieri), 7/20 października, XVI-XVII w.

Pochodzenie ikony jest osnute tajemnicą historii. Według przekazów ikona pochodzi z połowy XVI wieku i została ofiarowana Tyszkiewiczom przez księcia Urusowa podczas najazdów na Litwę. Rodzina książąt Urusowych posiadała starożytną ikonę Matki Bożej. W koligacjach rodzinnych była ona przekazywana potomkom w linii żeńskiej. W ręce Tyszkiewiczów dostała się w XVII wieku jako dar, a być może jako błogosławieństwo.

Ikona darowana Tyszkiewiczom była podobna do Ikony Matki Bożej Częstochowskiej. Był to typ hodegetrii. Oryginał był napisany na cyprysowej desce, Matka Boża ma ciemne oblicze, na lewej ręce trzyma błogosławiącego Pana Jezusa, a prawą ręką wskazuje Syna Bożego. Malarz Tyszkiewiczów namalował kilka kopii tej ikony.

Kopię ikony Eufrozyna Tyszkiewiczowa zawiesiła w sypialni. Rano i wieczorem zbierała się przed nią rodzina na modlitwy poranne i wieczorne. Przed ikoną umieszczono oliwną lampkę, która 21 listopada (dzień Matki Bożej) samoczynnie się zapaliła. To cudowne zapalenie się lampki powtórzyło się jeszcze trzykrotnie: 29 listopada, 3 i 5 grudnia. To był znak z nieba, aby kult Matki Bożej rozwinął się w Krasnymstoku. Eufrozyna przybrała ikonę ośmioma wiankami z róż i przeniosła do dużej komnaty, tworząc tam mały ołtarzyk. Siedem wianków cudownie ożyło i zapachem napełniło komnatę, ósmy wianek pozostał suchy.

Czas powstania obrazu nie jest dokładnie określony. Ponad wszelką wątpliwość przedstawia dawny obraz Matki Boskiej czczony w Różanymstoku (późniejsza nazwa Krasnegostoku, który przyjęła również ikona) i daje chyba najwierniejsze pojęcie o oryginale. Jest to samo płótno bez srebrnych sukienek, koron, kosztowności, niesygnowane i z pewnością stare. Jako początek dokonywania przez obraz cudów podaje się rok 1652, za datę powstania pozostaje więc przyjąć rok 1645, ponieważ według przekazów obraz siedem lat cudów nie czynił. Kopia ikony wkrótce powędrowała do drewnianego kościoła w Krasnymstoku, ale oryginał dalej towarzyszył Tyszkiewiczom.

Wkrótce cudowny obraz miał zostać zrabowany podczas napaści na dwór. Napastnicy zaczęli rabować wozy i zauważyli ikonę Matki Bożej. Jeden z żołnierzy wyrwał zamek, jednak poczuł skurcz ręki, która momentalnie stała się bezwładna. Po otwarciu drzwiczek, zaczęli zrywać wota, ale oto sześciu z nich nagle oślepło, co widząc inni cofnęli się z przestrachem. Należy przypuszczać, że była to oryginalna składana ikona Matki Bożej.

Tyszkiewicz jednak w 1660 r. odzyskał ikonę i uroczyście została ona wniesiona do kościoła w dniu Zaśnięcia Matki Bożej. W ten sposób w Różanymstoku znalazły się dwie ikony: oryginał malowany na cyprysowej desce i kopia malowana na płótnie. Obie ikony okazały się cudownymi. Wierni jednakowo czcili oryginał i kopię. W czasie kiedy pieczę nad nimi sprawowali dominikanie, oryginał ikony nie był wpisany w rejestr cudownych ikon, tylko kopia ikony figurowała w wizytach jako cudowna Różanostocka Ikona Matki Bożej. Oryginał ikony był sporadycznie wynoszony do wiernych. Cały czas znajdował się w pomieszczeniu klasztornym na pierwszym piętrze i specjalnie dla niego zrobiono ołtarzyk.

W 1662 r. łaciński biskup wileński Jerzy Biełłozor podpisał dekret, aprobujący oddawanie czci kopii obrazu Matki Bożej. Dekret został wydany na podstawie prac Komisji Teologów, która przeprowadzając badania orzekła: …z tylu cudownych łask znamy i tyloma cudami wsławiony oraz aby w Różanymstoku zbudowano, ufundowano i wyposażono kaplicę lub Kościół pod wezwaniem Bogarodzicy Dziewicy. Różami uwieńczmy Jej skroń…

Kopie cudownej ikony przechowywane są w Sidrze (XIX w.), Różanymstoku (XX w.), widać ją na portrecie Eufrozyny Tyszkiewiczównej (XVII w.). Dawna kopia przechowywana była w spalonej w pożarze cerkwi w Jacznie. Była to ikona malowana w typie ikony ruskiej na desce w 1624 r. w Lipsku. Po roku 1659 zarówno oryginał, jak i kopia ikony Matki Bożej w Różanymstoku okazały się cudownymi.

W 1677 r. wyszła z druku książka podająca rejestr cudów i łask Różanostockiej Ikony Matki Bożej. Niestety, żaden egzemplarzy tej publikacji nie zachował się. Istnieje tylko zbiór zeznań dotyczących cudów i łask, wydany w 1857 r.

Pewien dominikański historyk z XVIII w. tak opisywał: ... obraz wcale był prosty i niezgrabny a w czasie nabożeństwa w dworze w boski i nadobny z wydaniem różowej woni w oczach potomnych cudownie się przemieniał ... Sprawiono srebrną szatę i ramy. Przybywały coraz to nowe wota, sznury pereł i korali, ozdoby z drogich kamieni. Zrozumiałe jest traktowanie przez duchowieństwo ikony jako obrazu. Ikona ruska w istotny sposób różniła się od barokowych płócien.

Na odwrocie ikony był napis w języku słowiańskim, co może budzić zdziwienie, ponieważ Eufrozyna była wyznania katolickiego. W takich sytuacjach zwykle mamy do czynienia z napisami w łacinie bądź po polsku. Komitet Cerkiewny podczas oględzin ikony (1867 r.) zauważył srebrną deseczkę informującą w cyrylicy o odnowieniu jej ryzy. Rozszyfrowanie następnych słów jest trudne, widać było próbę zatarcia napisu.

W 1846 r. nastąpiła kasata klasztoru dominikańskiego, którzy przechowywał ikonę, a kościół przekazano w użytkowanie duchowieństwu lokalnej parafii. Po powstaniu styczniowym kościół w 1865 r. został zamknięty. Pierwsze nabożeństwo prawosławne przed cudowną ikoną odprawione zostało 17 października 1866 r. Później rozpoczęto roboty przystosowujące świątynię do prawosławnych nabożeństw.

Poświęcenia cerkwi dokonał 4 czerwca 1867 r. biskup brzeski Ignacy, a w nabożeństwie uczestniczyło ponad 5 tys. wiernych. Do cerkwi wróciła oryginalna Krasnostocka Ikona Matki Bożej, a także jej kopia. Postawiono ją na ołtarzu. Podczas wielkich świąt była wynoszona na środek cerkwi. Wierni składali datki, a także drogocenne kamienie, upiększając ikonę. Biskup grodzieński i brzeski Michał ofiarował drogocenne kamienie na upiększenie ryzy oryginalnej ikony Matki Bożej. Natomiast kopia cudownej ikony, jednakowo czczona przez wiernych, znajdowała się za lewym klirosem na kolumnie. Jak przed wiekami do Krasnegostoku pielgrzymowało bardzo wielu wiernych, otrzymując ulgę w swoich chorobach i troskach.

Wkrótce wybrano Różanystok na miejsce monasteru. W 1900 r. przeniesiono z Grodna żeński klasztor Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Kiedy powstał monaster, mniszki nie tylko prowadziły działalność oświatową i charytatywną, ale także gospodarczą. Sam monaster czynił przygotowania do przyjazdu do Krasnegostoku cara Mikołaja I, w czym przeszkodził wybuch I wojny światowej. Zbliżający się front spowodował beżeństwo sióstr do Rosji w 1915 r. Ze sobą mniszki zabrały dwie cudowne ikony Matki Bożej Krasnostockiej oraz ikonę Matki Bożej Włodzimierskiej.

W 1918 r., po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Krasnymstoku (teraz już Różanymstoku) została utworzona parafia katolicka, a w 1920 r. salezjanie przyjęli formalnie parafię z kompleksem budynków i z beneficjami. Następne lata były tułaczką sióstr, które cudowną ikonę zabrały ze sobą. Były w Grodnie, okolicach Moskwy, próbowano wrócić do Różanegostoku, jednak salezjanie, którzy zajęli budynki monasterskie nie przyjęli mniszek. Oryginał Krasnostockiej Ikony Matki Bożej z Moskwy wraz z nimi trafił do Petersburga.

Po zamknięciu cerkwi jedna z mniszek wraz z cudowną ikoną znalazła się w Nowogrodzie, potem w Pskowie. Po śmierci siostry ikonę przechowywała matuszka duchownego do 1954 r. Później przekazano ją jako najcenniejszy skarb do żeńskiego monasteru w Grodnie. W latach 60. ikona powędrowała do monasteru w Żyrowicach. Na początku lat 90. mniszki przeniesiono do Połocka, gdzie do dzisiaj znajduje się cudowna ikona Matki Bożej Krasnostockiej.

źródło: ks. Grzegorz Sosna "Cudowne miejsca i święte ikony"

opr. Tomasz Sulima