Łazarz z Betanii

ŁAZARZ, biskup Kition, sprawiedliwy (Prawiednyj Łazar czetwierodniewnyj, jepiskop Kitijskij), 17/30 października (rocznica przeniesienia relikwii w 898 r.).

Był bratem św. Marty i św. Marii, niewiast niosących wonności. Należał do zamożnych obywateli żydowskich i będąc kawalerem mieszkał z siostrami w Betanii, wsi położonej na wschodnim stoku Góry Oliwnej, kilka kilometrów od Jerozolimy.

Nie znamy okoliczności w jakich po raz pierwszy zetknął się z Chrystusem, jednak pewne jest, że ich przyjaźń stała się dozgonna. Chrystus wiele razy sam i z apostołami był z radością podejmowany przez Łazarza, którego nazywał "Swoim przyjacielem". Kiedy Sanhedryn postanowił zgładzić Chrystusa i urządzał na Niego zasadzkę, dom Łazarza stał się dla Niego bezpiecznym schronieniem. O jego szczególnej wdzięczności i pamięci może świadczyć to, iż bohatera jednej ze swych przypowieści nazwał właśnie tym imieniem (Łk 16, 20-31). Jednak największą miłość okazał Chrystus wskrzeszając Łazarza, którego ciało od czterech dni spoczywało w grobie (J 11, 17-44).

Nie wiemy dokładnie jakie były jego dzieje po zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu Chrystusa. Tradycja mówi, iż od wskrzeszenia żył jeszcze trzydzieści lat i był biskupem miasta Kition (obecnie Larnaka) w południowym Cyprze. Legenda powstała na Zachodzie głosi z kolei, że Żydzi wywieźli go wraz z siostrami na drewnianym, dziurawym statku na Morze Śródziemne, by tam zatonął. Cudem jednak ocalał i wylądował u wybrzeży Francji w pobliżu Marsylii, gdzie był jakoby pierwszym biskupem tego miasta.

W 989 r. relikwie Łazarza przeniesiono do Kition. Niektóre źródła podają, iż stąd za czasów cesarza bizantyjskiego Leona Mądrego wysłano do Konstantynopola.

W ikonografii święty przedstawiany jest przede wszystkim w ulubionej scenie "Wskrzeszenia Łazarza przez Chrystusa". Jest to jednocześnie najczęściej ukazywany w sztuce cud Chrystusa. Najstarsze przedstawienia tego wydarzenia pochodzą z III w. Zasadniczo schemat obrazowy jest następujący: Chrystus stoi przed budowlą grobowca, w której znajduje się wyprostowana postać, owiniętego w płótna Łazarza. Podchodząc do skalnego grobu Jezus trzyma w ręce laskę (niekiedy krzyż zwycięstwa). W geście rozkazu poleca znajdującemu się bezpośrednio przed Łazarzem mężczyźnie, który w obawie przed trupim zapachem zmarłego zasłania chustą twarz, aby rozwinął płótna. Obok ukazywane są klęczące przed Chrystusem siostry zmarłego Marta i Maria oraz apostołowie.

Łazarza spotykamy również na ikonach przedstawiających ucztę w Betanii oraz wśród wielu postaci na ikonach Sądu Ostatecznego.

Imię Łazarz pochodzi od hebrajskiego słowa eliazar - "Bóg wspomógł".

opr. Jarosław Charkiewicz