Ikony Matki Bożej "Pomnożycielki chlebów"

Ikona Matki Bożej "Możącej plony" / "Pomnożycielki chlebów" (ros. Sporitielnicy chlebow) została podarowana jesienią 1890 r. starcowi z Optino Ambrożemu przez ihumenię Hilarię z monasteru bołchowskiego. Tradycja cerkiewna autorstwo tego wizerunku przypisuje znanemu rosyjskiemu malarzowi Dymitrowi Bołotowowi (1837-1907), który w 1866 r. złożył śluby monastyczne i z imieniem Daniel do końca swych dni zamieszkiwał w pustelni Optino. Kompozycja ikony miała przedstawiać widzenie, którego doświadczył starzec Ambroży w pobliskim monasterze w Szamordino.

Przedstawienie Bogarodzicy na ikonie zostało zapożyczone z ikony Wszystkich Świętych z monasteru bogorodziczno-wsiechswiackiego, znajdującego się w diecezji orłowskiej natomiast pole ze snopami żyta domalowano zgodnie z myślą i wolą starca Ambrożego. Ten zaliczony do grona świętych w 1988 r. mnich był autorem nie tylko kompozycji ikony, ale też nazwy i interpretacji jej głębokiego, symbolicznego znaczenia. Nazwa ikony wskazuje na to, że "Mnożąca Plony" jest Pomocnicą ludzi w zdobywaniu chleba powszedniego.

Starzec Ambroży otaczał Matkę Bożą wielką czcią. Po otrzymaniu ikony często modlił się przed nią, a niedługo potem przekazał ją do założonego przez siebie żeńskiego monasteru w Szamordino. W tej wspólnocie spędził też ostatni rok swojego życia, rozdając i rozsyłając reprodukcje tej ikony wielu swym duchowym dzieciom. Kopie ikony, powstające głównie w samej pustelni w Optino, stały się znane w wielu rosyjskich cerkwiach i monasterach. Przed śmiercią do akatystu Przenajświętszej Bogarodzicy starzec Ambroży sam ułożył specjalny refren: "Raduj się, Łaski Pełna! Pan z Tobą! Daj i nam niegodnym rosę Twej łaski i objaw Twoje miłosierdzie!". Wyznaczył też datę święta ku czci ikony na 15 października. Tego samego dnia, w 1891 r. złożono do grobu jego ciało.

Jeszcze w 1891 r. naocznie potwierdzona została cudowna moc ikony. Podczas gdy niemal cała Rosja była ogarnięta przez wyjątkowy nieurodzaj, w ówczesnej guberni kałuskiej, na terenie której znajdowała się ikona, urodzaj był dobry. Rok później dzięki wstawiennictwu Matki Bożej, po modlitwie przed Jej ikoną "Mnożącą Plony" miał miejsce kolejny cud. Kopię ikony wysłano do monasteru piatnickiego, gdzie panował głód i susza. Po odsłużeniu przed nią molebnia spadł deszcz, dzięki któremu odżyły pola zarówno monasterskie, jak i położone w okolicy wspólnoty.

Obecnie pierwowzór ikony znajduje się w cerkwi we wsi Michnowo, położonej około 30 km od Wilna na Litwie. Jedna z kopii ikony, powstała na przełomie XIX-XX w., znajduje się w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie.

Prawosławna świątynia, której patronką jest ikona Matki Bożej "Mnożąca Plony" znajduje się również w Polsce - we wsi Szastały koło Bielska Podlaskiego.

Ikona została napisana w stylu realistycznym. Należy do bardzo charakterystycznych i nietypowych wyobrażeń Bogarodzicy. Przedstawia Matkę Bożą bez Dzieciątka, siedzącą na obłokach, z modlitewnie rozpostartymi rękoma. W dolnej części kompozycji znajduje się pole, a na nim pośród kwiatów i traw, leżą i stoją snopy żyta.

opr. Jarosław Charkiewicz